14 november 2026

De Odyssee – Barry Powell

Het tijdloze epos herverteld

De Odyssee is hot and happening, maar het verhaal is natuurlijk in onze huidige tijd beland middels jarenlange mondelinge en later schriftelijke overlevering. De Ilias en de Odyssee, wat staat nou eigenlijk in welk boek?

In de Ilias wordt de Trojaanse oorlog beschreven en de bekendste vertelling van het epos (=heldenverhaal) komt van Homerus. Nadat Helena, de knapste vrouw ter wereld, geschaakt is door Paris (die haar overigens mocht schaken nadat godin Eris niet was uitgenodigd op een bruiloft, een gouden appel gooide en Paris deze aan één van drie godinnen moest uitreiken, hij ‘m aan Aphrodite gaf en Helena dus ongewild zijn prijs werd) en meegenomen naar Troje, moet haar man Menelaos haar uiteraard terugveroveren. De Grieken gaan op pad!
Onderweg moet Agamemnon, die de goden heeft boosgemaakt, zijn dochter Iphigeneia nog even offeren (waarmee hij de toorn van zijn vrouw Klytaimnestra heeft aangewakkerd, maar dat is weer een verhaal dat Euripides fenomenaal optekende), sneuvelen de grote mannen zoals Achilles en Hektor en minder grote mannen zoals Patroklos en Laökoon. Ondertussen is die Trojaanse Oorlog nog steeds niet gewonnen, maar Athena helpt Odysseus: Het Trojaanse Paard verschijnt ten tonele. De Grieken klimmen erin, plunderen Troje en branden het plat. En dat is waar dit boek, de Odyssee, begint! Het gros van de Griekse helden en strijders is thuis, behalve Odysseus. En dat komt omdat hij de goden heeft boosgemaakt…

Het verhaal start bij Telemachos, de zoon van Odysseus, maar wordt later vanuit the man himself verteld. En dat is hoe het hoort! Dat is hoe het in Homeros’ Odyssee ook wordt verhaald: Odysseus is op het eiland van de Phaiaken en daar doet hij voor het eerst het meegemaakte verhaal tot dan toe uit de doeken. Over Kalypso en Circe, de cycloop, naar de onderwereld gaan voor het raadplegen van Teiresias, waar hij vervolgens z’n moeder nog tegenkomt, het zeemonster Skylla Charybdis, de Sirenen en ga zo maar verder. De gebeurtenissen in het boek zullen voor de kenners van het verhaal geen verrassing zijn en verschillen dan ook niet van de andere vertellingen van dit epos. Het is net de Titanic, je weet dat het schip gaat zinken, maar toch blijft het voor velen een intrigerend verhaal. Ook in dit boek komt Odysseus weer thuis op zijn geliefde Ithaka, verandert hij in een oude man en verslaat de vrijers van Penelope. Wat het zo leuk blijft maken, is dat de manier van vertellen wéér anders is dan in andere uitgaven.

En zo blijft de traditie van de epossen bestaan. Mondelinge overlevering, schriftelijke overlevering, we blijven er allemaal mee bezig. De grote lijnen blijven staan, in de marges vinden de veranderingen plaats. Zo is Kirke door de jaren heen Circe geworden, of het eiland Aiaia van diezelfde heks wordt in dit boek Aia genoemd. Maarja, daarvoor noemden ze het ook wel Aeaea. Zo blijft een verhaal leven, in ontwikkeling, terwijl het ook hetzelfde blijft en overgeleverd blijft worden aan volgende generaties. Dat vind ik zoiets fantastisch, dat wij op dit stuk ons eigenlijk al eeuwenlang hetzelfde gedragen als de oude Grieken.

Wat ook samenkomt in dit boek, is enerzijds het hedendaagse taalgebruik en manieren van zinsopbouw en anderzijds de Oudgriekse manieren om dit te doen. Denk bijvoorbeeld aan ‘dienstmeisjes’ en ’tot slaaf gemaakten’ in plaats van slavinnen. Of juist ‘Ik zie mijn geliefde man voor me, nu, terwijl ik je dit vertel, en mijn hart breekt.’ of ‘Koning Alkinoös, voortreffelijkste onder de mensen, u hebt gevraagd om mijn verhaal. Waar zal ik beginnen, ontelbaar zijn de tegenslagen die mij hebben getroffen. Laat me u eerst mijn naam vertellen. Ik hoop dat ik u op een dag in mijn huis mag ontvangen ook al woon ik ver van hier. Ik ben Odysseus, de zoon van Laërtes, ik woon in Ithaka.’ Dat is dan weer écht een manier van zinsopbouw zoals het in het Oudgrieks gebeurde, in plaats van dat we dat in de hedendaagse tijd veel directer zouden vertellen. Het is Hester Eymers als vertaalster gelukt om de taalkeuzes van Barry Powell dan weer mooi in het Nederlands weer te geven.

Al met al is dit dus écht een hervertelling, het oude verhaal blijft staan en is terug te vinden, maar het is verwerkt tot een vertelling voor nu. Jong en oud kan het verhaal tot zich nemen. De levendige illustraties dragen hieraan bij. Ze zijn mooi opgetekend in natuurlijke tinten. Joanna Lisowiecs werk is soms grover, soms preciezer, maar past daardoor heel mooi in de tijdsgeest. De tinten die vroeger ook gevonden konden worden zijn verwerkt met een moderne techniek en zo worden verhaal en afbeeldingen één mooi geheel. Het enige jammere is dat de kleine afbeeldingen die doorgaans aan het eind van een hoofdstuk staan vaker gebruikt worden, ik ben benieuwd welke scènes er gebruikt zouden zijn als hier gekozen was voor allemaal unieke illustraties.

Met deze nieuwe uitgave van de Odyssee hebben we er weer een waarin het epos fantastisch naar voren komt. Vooral de mengeling van taalgebruik maakt dat dit een moderne versie is, maar waarin de originele Oudgriekse tekst goed weerspiegeld wordt. Onmisbaar in de kast van de verzamelaar, maar absoluut onwijs goed te lezen voor eenieder en ook leuk voor schoolbibliotheken, van 8 tot 18 en natuurlijk daarna.

Barry Powell, De geïllustreerde Odyssee, illustrator Joanna Lisowiec, vertaler Hester Eymers, Noordboek, 2026, 265 blz., 9789464714814

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Secret Link