14 november 2026

Marjolein Visser & Thé Tjong-Khing – De Zachtmerrie

Altijd is het naar.
Altijd ben ik alleen.
Altijd is het ’s nachts
.

De Zachtmerrie is voortgekomen uit contacten met kinderen in aanmeldcentrum Ter Apel. Marjolein Visser gaat al langere tijd hierheen om o.a. schrijfbegeleiding te geven aan mensen met een vluchtachtergrond. Naar aanleiding van contactmomenten met volwassenen kreeg zij ook ontmoetingen met en verhalen mee van kinderen. Meegemaakte traumatische gebeurtenissen en verslechterde omstandigheden bijv. in de opvang kunnen nachtmerries als gevolg hebben.

Als je een nachtmerrie hebt, word je vaak wakker op het ergste moment. Wat gebeurt er daarna, hoe kan het ‘enge’ van het afbreekmoment afgehaald worden? Marjolein Visser die ook psycholoog is gebruikte rescripting nightmares bij volwassenen, een oefening bij het schrijven om trauma te verwerken waarbij een nieuw einde aan een nachtmerrie wordt bedacht.
Visser wist niet of dit ook met kinderen kon, maar er is niets in Ter Apel, dus is zij dit op een passende manier ook met de kinderen aangegaan.

Nu ga ik je helpen, om alles weer te laten kloppen, zodat niet jouw bange droom, maar wel dat rotgevoel zal stoppen.

Deze kinderen kwamen met ‘De Zachtmerrie‘, een lief paard dat helpt om aan andere dingen te denken. Het paard is zacht en doet zacht. Het heeft veeeeel te lange benen, waardoor het eigenlijk niet in de kamer van het kind past. Dit paard kan bij de lezer al iets positiefs oproepen, en iets engs van ‘donker’ afhalen. Het paard legt op rijm uit hoe ze werkt en daardoor wordt een zwaarder onderwerp makkelijker te behappen.

Maar vorige week is er iets gebeurd. Iets belangrijks.

De gekozen vorm van eerst de enge dromen in woord en beeld te vertellen, een verbindend tussengedeelte waarin de ik-persoon en de Zachtmerrie elkaar ontmoeten, en daarna de herhaling van de dromen met daaraan vast de ommekeer ervan werkt goed. Het is duidelijk en tevens geruststellend voor kinderen.
Mooi en ontroerend is hoe in het tussengedeelte wordt genoemd: ‘Ik zag meteen dat zij kwam van een plek waar ze vrij was. En dat waar ze ook heen zou gaan, ze vrij zou blijven. Soms zie je dat soort dingen gewoon.‘

Voor de lezer die vanwege het formaat en het samenwerken met Thé Tjong-Khing kan denken dat De Zachtmerrie een prentenboek is, wordt verrast. Het is zondermeer een rakend en krachtig boek vanuit de beleving van het kind. De haast aaibare omslagillustratie kan bij een eerste blik je doen denken aan Le Petit Prince, ook een boek met flinke inhoud.
In De Zachtmerrie sluiten tekst en tekening enorm goed op elkaar aan en waar nodig vullen ze elkaar aan. Grote emoties van het kind, zoals angst dus is, zijn ook door de manier van tekst neerzetten weergegeven. De bladzijde erna kan een bladzijde vol tekst zijn, met dingen die ouders zeggen of hoe het kind aftast wat de Zachtmerrie is.

‘Jij bent mijn merrie in de nacht. Ook een merrie, maar dan zacht. Mijn, eh, Zachtmerrie.’

Thé Tjong-Khing heeft verteld dat hij op een soort van nieuwe manier, met nieuwe opzet, heeft moeten leren tekenen. De bewondering is nog groter geworden voor deze meesterkunstenaar, want als je dit op je 93e jaar nog doet en kan, is dat meer dan bijzonder. Het is en blijft knap hoe Thé eng en lief tegelijkertijd kan neerzetten. De nachtmerries zijn illustratief zakelijk en als het ware eng-grappig neergezet. Waar de platen met de Zachtmerrie het enge van angst laten zien, zijn de platen met het paard erop heel lief. Deze combinatie, het samenspel, maakt dat de illustraties extra binnenkomen en hun doel dienen. Aan het eind wordt genoemd dat de Zachtmerrie voor álle nachtmerries te gebruiken is. En óók voor alle kinderen. Je moet haar alleen durven roepen en dan zie je geweldig hoe bijna letterlijk de Zachtmerrie de narigheid eruit bokst. En als je niets weet te bedenken geeft de Zachtmerrie ook de oplossing en daarmee de aansporing tot doorzetten:

‘Zoiets moet je trainen. En als je echt niks weet, mag je mijn fantasie wel lenen.’

Het geheel is een troostrijke helpende boodschap voor de ene, een mooie opdracht voor de andere lezer. Voor alle lezers zal gelden dat het een verwerkend nadenken biedt over situaties en gebeurtenissen, of je nu zelf te kampen hebt met nachtmerries, je ondersteunend bent voor een ander die veel tot heftigs meemaakt of dat het empathie verhogend kan werken voor alle kinderen die je niet bij naam of van gezicht kent. Mogelijk kan een jonge lezer zelf een luisterend oor gaan bieden, een keer zomaar samen voetballen of juist een brief schrijven waardoor een kind dat je niet of minder goed kent een nachtmerrie in een Zachtmerrie kan ombuigen.

Op het laatste blad staat het aanbod dat een lezer een nieuw einde van de eigen nachtmerrie mag opsturen in een brief naar Marjolein Visser en Thé Tjong-Khing. Dat geeft de kinderen extra aansporing om hun zachte einde concreter en gedetailleerder te maken door daarna ook nog te delen. Het maakt nieuwsgierig wat Visser met die verhalen gaat doen, verwerken in een boek of juist als hulp inzetten bij kinderen in Ter Apel. Dat laatste zou alleen al fantastisch zijn.

Uit alles spreekt de liefde voor het kind in De Zachtmerrie. Makers met oog en oor voor alle kinderen en juist zij geven aan dat zíj leren dat het belangrijk is om over nachtmerries te praten. De aandacht voor het kind en het onderwerp spreekt ook uit de zorgvuldigheid waarmee dit boek is gemaakt: Studio Bos, vormgeving, uitgeverij Leopold en álle andere betrokkenen.

Door een kind, een mens, te zien en ernaar te luisteren toont De Zachtmerrie dat met of door verhalen en fantasie de veerkracht en hoop van kinderen terug kan keren. Fantasie én humor, want wie denkt dat dit alleen een verdrietig boek is, heeft het mis. Het is genieten van ombuigend lezen over een snoekduik, een taartje met limoen, een merrievlucht en een ster uit de lucht vissen. Prachtig hoe deze kinderen, hoe Visser en Thé, een traumatische ervaring hoopvol kunnen omdraaien in een positieve zachte beleving. Deze warme De Zachtmerrie wil je niet missen. Een Zachtmerrie voor alle kinderen.

Wat een waardevol prachtig boek. De Zachtmerrie verdient een groter dan groot podium.

Marjolein Visser, De Zachtmerrie, illustrator Thé Tjong-Khing, Leopold, 2026, 48 blz., 9789025890605

Gelezen en geschreven door Feline en Ria


Meer van Marjolein Visser op Lezersgoud:
Marjolein Visser – Restmens
Marjolein Visser & Janneke Ipenburg – Voor altijd ons kind
Hou je stil – Marjolein Visser
Oorlog overleef je nooit alleen – is inmiddels gelezen, stuk volgt.


Vanzelfsprekend is ‘De Zachtmerrie’ opgenomen in het dossier Vluchten, een thuis voor altijd verlaten

Voor wie iets hierover zoekt: dossier Oorlog in prentenboeken

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Secret Link