door In het najaar van 2025 organiseerde uitgeverij blauw gras een middag in de Bibliotheek Utrecht waar Xillan Macrooy ook aanwezig was. Hij droeg voor en zong uit eigen werk, net zo mooi als zijn broer Jeangu. Daar werd ik nieuwsgierig gemaakt naar zijn debuutroman Mensen als zonnen en mensen als manen, en nu in de zomer heb ik het gelezen. Als je een boek hebt dat zich in Suriname afspeelt, kun je het voor de sfeer net zo goed lezen als je zelf warm weer ervaart.
Het verhaal bezie je vanuit het personage van de zeventienjarige Lanny, die met tweelingbroer Alvan in Paramaribo woont. Door middel van scènes die Macrooy neerschrijft in dagboekvorm, stukjes poëzie, chatgesprekken en gedachtestromen wordt een leven geschetst waarin school, vrienden, familie en muziek belangrijk zijn. In het blauwe huis is volgens hun moeder (‘een vrouw als een zon’) iedereen uit de buurt welkom voor advies, eten of gewoon gezelligheid. Het is één grote gemeenschap.
Maar als Lanny beseft dat hij op jongens valt durft hij dat niet te uiten; homoseksualiteit is iets dat in de Surinaamse cultuur alleen ondergronds bestaat. Alleen aan goede vriend Levi durft hij in de chat eerlijk te zijn, want hij is naar Nederland verhuisd.
In het eerste deel van Mensen als zonnen worstelt Lanny vooral met zichzelf. De reactie van het schoolhoofd op een transgender klasgenoot is een zeer afwijzende; een neef laat zich laatdunkend uit over homo’s. Het helpt niet mee in Lanny’s hoofd. Ondertussen wordt hij met Alvan een bekender zangduo, dus wat als hij uit de kast komt en hij zijn broer daardoor ook meetrekt in de ondergang?
Gedurende het boek worden de jongens ouder. In het tweede deel gaan ze vaker een tijdje naar Amsterdam, waar ze de queerwereld proberen te verkennen. Niet gemakkelijk, want ze slapen bij een tante die van niets mag weten en niet alle ervaringen die Lanny heeft zijn leuk.
Voor opgroeien en door anderen geaccepteerd worden is zelfacceptatie nodig. Naar een arts durven stappen, ook voor je mentale gezondheid. Verwijderd raken van mensen die je na aan het hart liggen gebeurt helaas ook. “Levi typt en Levi stopt. En het tekstwolkje blijft leeg. Dat zegt niks, maar ook alles.” En de tweelingbroerrelatie is er als vanzelfsprekend maar verdient net zo goed onderhoud.
Van het verhaal blijft inhoud en zeker ook de sfeer hangen. Ik kreeg het gevoel in de Surinaamse cultuur ondergedompeld te worden en rond te lopen in een kleurrijke omgeving. Hier en daar zocht ik een plaatje of een betekenis op: een manjaboom blijkt een mangoboom waar je meerdere soorten van hebt, een poku man is een zanger. De tekst is namelijk een mix van Nederlands, Engels en Sranan, volgens de taalcultuur van de hoofdpersonen. Bijvoorbeeld “Je weet dat we slechts gasten zijn in a kondre disi”. Laat je vanaf het begin meevoeren door de zinnen en je komt vanzelf in de flow!
Als ik terugdenk aan Mensen als zonnen heb ik direct kleuren en klanken in mijn hoofd.
Noem het een coming of age roman, een queer boek, een verhaal met verschillende tekstvormen: Mensen als zonnen en mensen als manen heeft het allemaal. En nadat je het boek hebt uitgelezen voelt het nergens als te veel.
Knap gedaan Xillan!
Xillan Macrooy gaat verder met een creatieve reis: in 2026 komt er een theaterstuk op de planken (A Coming Of (R)age Ritual) en verschijnt er een muziekalbum (Son).
Xillan Macrooy, Mensen als zonnen en mensen als manen, blauw gras, 2025, 432 blz., 9789493374034.
