door Haaaai, lieve volgers!
Ik ben Violetta.
Maar dat weten jullie allang.
Huh … niet?
O wacht, ik zie het, jullie zijn nieuw.
Dan stel ik mij even voor.
In korte, strak geschreven zinnen stelt Violetta zich voor. De passend beweeglijke illustraties voegen toe, leggen uit én verlevendigen. Door opmaak van beide komt het snelle populaire van social media nog meer tot uiting. Violetta is ‘infloewenzer‘. Niet zomaar eentje, ze kan nog nauwelijks de straat op zonder aangesproken te worden, moet altijd letten op wat ze eet, hoe ze zich kleedt of hoe ze zich gedraagt. Welkom in de perfecte wereld waarin de vijf V’s van belang zijn: volmaakt, verzorgd, vriendelijk, vrolijk, viraal. Violetta legt zelf uit waar haar achternaam Viraal op is gebaseerd. Gebaseerd, want het is niet haar echte naam. Bakker was te gewoon, Vera als voornaam ook. Wie denkt hier over een volwassen persoon te lezen heeft het mis. Vera of dus Violetta zit nog gewoon op school. Vreemd? De allitererende titel geeft al iets aan. De kleurrijke omslagillustratie doet dat ook.
Het verhaal geeft al in het eerste deel volop aanknopingspunten om over in gesprek te gaan bij samenlezen of voorlezen, maar ook als een jonge lezer het boek zelf leest zal er vast hier een daar een grinnik klinken of een wenkbrauw worden opgetrokken. De volwassen voorlezer wordt een spiegel voorgehouden mocht die kinderen inzetten om likes te genereren en te kicken op aantallen volgers. Voor kinderen is het een nadenker hoe je omgaat met social media, of je nu volger of trendsetter bent.
De kinderen bij Violetta op school kijken niet meer op van de online beroemdheid na de eerste handtekeningenhype. Het is zelfs zo dat ze liever naar school gaat dan allerlei pakketjes ontvangen, selfies maken en andere bijzondere aandacht krijgen:
‘Op school hoef ik niet te denken aan de Vijf Vees. / Er zijn geen camera’s. / En van leren word ik lekker moe en rustig.’
Gewoon jezelf kunnen zijn is fijner dan altijd volgens het lijstje van de vijf ‘vees‘ te moeten leven. Soms lijkt er even rust als de ouders een activiteit zat zijn doordat er te weinig reacties komen op hun posts of geen volgers meer aanhaken. Ze zijn niet alleen verslaafd aan de media-aandacht, ook het geld lijkt een rol te spelen. Vakanties en een grote auto zijn prettig, maar de ouders zetten het door Violetta verdiende geld op een bankrekening. ‘Voor later, zeggen mijn ouders.’ geeft Violetta aan en je proeft een soort van twijfel, want eerder was er een gedachte dat het veel meer is: Mijn moeder zei een keer tegen mijn vader: We zitten er warmpjes bij.‘ Een flinke dosis zelfreflectie en hoe ga je om met media wordt als gedachte meegegeven terwijl het beslist niet zwaar is geschreven.
Na een volgend concept, een project met speelgoed en ‘honderd miljoen filmpjes‘ verder lijken haar ouders genoeg te hebben van het hele mediagebeuren. Ze hebben een verrassing voor Violetta. De zinnen worden wat langer, er lijkt wat rust te komen in het leven van het meisje. Ze krijgt een cadeau. En of het zo moet zijn, het hele circus begint weer van voor af aan met het verschil dat zich nu een uitvinder meldt met een bijzonder voorstel. Juist net op het punt dat je denkt nu weet ik wel genoeg over dit ‘over het paard getilde dametje’ met alle overdadigheid begint een hoofdstuk met ‘Soms droom ik…. / Nee, niet soms, eigenlijk best vaak.’ Een droom waarin ze in vieze kleren buiten kan spelen, straatarm is en een zusje zou ook wel fijn zijn. Violetta wil die sprong in de tijd wel maken en gaat zonder aan iemand iets te zeggen op het voorstel in.
In het boek wordt met een ongemerkte precisie gespeeld met taal. Uitdrukkingen komen voor, verschillende woorden zijn fonetisch neergezet en voorzetjes worden gegeven voor het tweede deel m.b.t. sprong in de tijd. De hedendaagse tijd met technologie staat in schril contrast tot het verleden zonder enig comfort, schaars eenzijdig voedsel, geen sanitatie, toen kinderarbeid nog gebruikelijk was en er geen arbeidsvoorwaarden waren. Maar kinderarbeid wat versta je daar in beide tijden onder? Voor jongere lezers vanaf ong. 7/8 jaar is het verschil in bijv. vervoer en kleding goed op te merken of een vraag over naar school gaan en weekend hebben kan opkomen. Het zal interessant zijn welke tegenstellingen of overeenkomsten zij zullen opmerken. De jonge lezer leest een verhaal met fantasie met herkenbare elementen en haalt eruit wat het zelf belangrijk vindt. De gelaagdheid geeft mogelijkheden tot verdieping en bespreking waardoor het juist ook voor lezers vanaf 9 jaar een leuk en interessant boek is door zowel tekst als illustratie.
De illustraties in het tweede deel van het verhaal zijn bijna van alle kleur ontdaan. Alle luxe en aandacht is uit het leven van deze Violetta verdwenen. En toch is het niet dieptriest want er is warmte in persoonlijk contact, er is vriendschap en wat is belangrijker in een leven: online-aandacht of persoonlijke aandacht? Het gebruik van de tijdmachine (die tekeningen!) geeft zonder al te veel technische aspecten als knik in het verhaal de optie om de verschillen en mogelijkheden van toen en nu uit te lichten.
‘Het vreemde verhaal van Violetta Viraal‘ bevat veel; het leest vlot, heeft vele eigentijdse aantrekkelijke illustraties en een levendige vormgeving – een totaalplaatje waaruit zorgvuldigheid en aandacht spreekt voor een doordacht, goed vreemd verhaal over een hedendaags onderwerp en een kind van nu dat in contrast staat met dat van een kinderleven in het verleden waarin nog geen leerplicht bestond.
Een verhaal waarin de persoonlijke integriteit van een kind en de uitbuiting ervan aan de orde komt en het kind geen kind kan zijn wat een recht van het kind is. De jonge lezer zal vooral opmerken dat jezelf niet kunnen zijn, het lijstje van de vijf V’s én het dagelijks moeten werken, niet leuk en normaal is. Een punt van zelfreflectie is ook mogelijk met betrekking tot aantallen volgers, likes en social media-aandacht. Na alle glitter en glamour van de influencer en het inkijkje in een arm karig leven van de arbeider blijkt één ding het meest belangrijk, gewoon zijn en gewoon leven met een hartje voor alles waarvan je houdt.
‘Het vreemde verhaal van Violetta Viraal‘ mag een plek hebben in een schoolbibliotheek. Samenlezen of voorlezen geeft volop mogelijkheden om genoemde en meer punten te ontdekken en te bespreken waarbij verdieping mogelijk is. Het laat nadenken, vermaakt, is leerzaam, verrast zondermeer en prikkelt ook de fantasie. En met een leuk hondje. Heerlijke illustratie!
Claudia Jong,Het vreemde verhaal van Violetta Viraal, illustrator Ruth de Jaeger, De Eenhoorn, 2025, 128 blz., 9789462918870
Ook van Claudia Jong:
De jongen die in een game verdween
