door Beierende klokken, lachende watergeesten, loeiende wind, een dolende ridder, plunderende piraten en hebzuchtige mensen gecombineerd met een heleboel stormachtige nachten: dat is Gefluister in de golven in een notendop. Toch mag alleen die zin geen samenvatting heten van deze verhalenbundel, want Margaretha van Andel laat zien hoeveel verschillende verhalen er zijn over onfortuinlijke gebeurtenissen in en aan het water. Tijdens het lezen was ik voor mijn gevoel terug in groep acht toen De vloek van Woestewolf en Piratenbloed werden voorgelezen.
Voor Gefluister in de golven heeft Van Andel in oudere werken gespeurd naar watersagen en is tot een keur aan locaties, tijden en personages gekomen. De meeste beschreven volksverhalen stammen uit de dertiende t/m negentiende eeuw en spelen zich af in Bretagne, voor de Ierse en Noord-Amerikaanse kust en rond allerlei vissersplaatsjes en waterige gebieden in Nederland. Zo kijk je nu wel met andere ogen naar de polder bij Purmerend, Stavoren en Sevenum. En de Waddeneilanden worden eveneens een stuk “levendiger” in je hoofd: het moet er flink gespookt (of nep-gespookt) hebben waardoor vele schepen op de zandbanken gestrand zijn.
Gestrande schepen zijn voer voor jutters zoals de heks van het Oerd. Eigenlijk was ze een vrouw die gewoon niet graag onder de mensen kwam en haar eigen gang ging op het strand. Haar zoon verbood ze aan te monsteren op een schip, want de zee is de vijand. Wanneer hij het toch doet staat ze uit wraak elke avond buiten met een lantaarn om de schepen te misleiden. Totdat daardoor haar zoon dood aanspoelt en sindsdien hoor je zijn naam in het huilen van de wind. Zielig toch?
Meelijwekkend zijn ook de zeelieden die met kapitein Kidd de wilde zeeën over voeren en galjoenen beroofden. Alle buit begroef hij echter op verschillende plekken aan de Noord-Amerikaanse kust, zonder zijn bemanning de locatie te vertellen. Nadat hij is opgehangen willen de bootsman en de matroos hun deel van de schatten ophalen. Een waarzegster heeft aanwijzingen, alles gaat voorspoedig… totdat blijkt dat de kapitein zijn ziel aan de duivel verkocht had. Weg schat.
De duivel komt op meer plekken terug. Wee je gebeente als blijkt dat de kerkklokken niet gezegend zijn of als je in een vlaag van uitputting en woede verzucht dat je nu eens rustig langs Kaap de Goede Hoop wilt varen. Kapitein Barend Fokkes van De Vliegende Hollander kan erover meepraten nadat hij zijn afspraak met die plotseling opgedoken passagier vergeten is.
De meeste vertellingen hebben duidelijk een moraal (wat heb je aan rijkdom als je een ander geen droog brood gunt), sommige waren bedoeld als waarschuwing tegen donkere moerassen. Zijdelingse gedachte: worden er heden ten dage nog verhalen met diezelfde mystieke sfeer en gebeurtenissen geboren of hebben we al genoeg aan de nieuwsberichten die de hele dag door tot ons komen? Al is het misschien sowieso nog steeds aan te raden om op een Japans schip een pollepel met gat bij je te dragen. 😉
Ondanks alle narigheid een boek om van te genieten. Het vertelplezier is te merken aan de dialogen met bij tijd en wijle humor erin. De lezer leert over de angsten en gebruiken van toen. De verhalen zijn afwisselend in lengte, wat voorlezen bevordert, en worden daarbij aan elkaar gepraat zodat jongere lezers overeenkomsten ontdekken.
En gelukkig is er voor dit boek gekozen om de tekst te verrijken met de prenten van Marieke Nelissen. Ze heeft de mystieke sfeer enorm getroffen met aquarel, waardoor blauwe regenwolken verdwijnen of de paarse nacht zich aandient. Ook speelt ze met licht zodat het lijkt dat je in een donkere nacht inzoomt op de zeelui die schatten proberen op te graven. De zeilen van De Vliegende Hollander zijn bloedrood. Op een volgende bladzijde vliegt een boze witte oehoe je tegemoet.
Zoals gezegd, dit boek kun je lekker voorlezen aan kinderen (vanaf ca. 10 jaar) die wel van een soort spanning en andere historische verhalen houden. Zelf lezen is ook aanbevolen; deze volwassen lezer heeft er in elk geval erg van genoten. Achterin staan nog plaatsen genoemd die je kunt bezoeken, op waterjacht!
Ik zie in Gefluister in de golven een fantastisch cadeauboek en zou het graag terugzien op genomineerdenlijstjes voor bijv. de Thea Beckmanprijs. Heerlijk gelezen! Een van mijn favoriete boeken dit jaar.
Margaretha van Andel, Gefluister in de golven, ill. Marieke Nelissen, Lemniscaat, 2025, 232 blz., 9789047713449.
