door De Venetiaan Allesandro Apollinare Ortolani vraagt Nederlandse schrijver Ruben om zijn levensverhaal te schrijven. Een ‘opera in veel aktes’, beginnend in 1924 wanneer Sandro zes jaar is. In De Byzantijn vertelt Sandro zijn verhaal aan Ruben en de lezer geniet mee. Wereldgebeurtenissen en politieke stromingen volgen waaronder het leven onder het fascisme van Mussolini, ook ten tijde van de Tweede Wereldoorlog.
Ja, waar zal ik eens beginnen. Soms bij het begin, maar nu ik het uit heb, herinner ik mij een zin die ik tijdens het lezen op de foto zette: Want een verhaal ontstaat bij het einde; dan zie je pas waar het begon en begrijp je hoe het een naar het ander leidde.
Zie iemands levensverhaal van 80 jaar maar kort en bondig op te schrijven. Bijna niet te doen, zeker niet als iemand veel mee heeft gemaakt. Tot bladzijde 300 vroeg ik me soms af of het verhaal soms korter kon, maar dat lijkt me niet te doen en ook raar. Moet dat eigenlijk ook? Het gaat niet om snelheid in boeken en dat iets (altijd maar) korter kan/moet (nou ja soms wel fijn, maar bij dit boek niet). Ik zou mijn excuses willen aanbieden dat ik me dat heb afgevraagd, je vraagt je tenslotte ook niet af of iemand korter kan leven zodat zijn levensverhaal sneller verteld is. Want: Ortolani vertelt zelf zijn levensverhaal aan auteur Ruben in De Byzantijn en als iemand vertelt (met dit doel) is dat bijna nooit een samenvatting van wat highlights. Dit heeft een ander doel, het krijgt meer betekenis richting het einde.
Het vertelde verhaal van Ortolani staat hiermee letterlijk op papier, zoals hij zegt tegen Ruben: het is aan jou wat je ervan maakt en of en hoe je het opschrijft. Of aan Mark Stokmans, net hoe je het bekijkt. Nou ja, toegegeven, misschien had ik gehoopt dat Ortolani op het einde over zijn leven in Peru ietsje korter van stof zou zijn, maar in het geheel bekeken, vergeef ik het hem.
Ruben vraagt zich af of Ortolani alles wel heeft meegemaakt en eerlijk gezegd? Ik als lezer ook. Daar waar het toch meer een heldenverhaal leek, had ik mijn vraagtekens en hoopte ik dat hij toch iets sneller zou vertellen. Het voelde minder echt. Uiteindelijk is het toch het gehele boek dat knap geschreven is en goed in elkaar zit. Dat wat er staat heeft een functie. Het klopt wat op de achterkant staat: een grootse roman over liefde en vriendschap, moed en veerkracht.
Groot: klopt ook letterlijk qua formaat en aantal bladzijden, maar ook een groots verhaal. Vriendschap en liefde: ja dat is denk ik wat me misschien het meest bij zal blijven. Orso. Polania. Cenere. Ze bleven, ook toen Sandro/Ortolani vluchtte. Figuurlijk en letterlijk van zijn gevoelens.
Het is hoe dan ook knap gedaan. Duidelijk veel research gedaan die goed en fijn is verwerkt, de verantwoording geeft dat ook nog eens aan.
Het lijkt een wat oppervlakkige leesbeleving, maar als je van deze verhalen houdt: ervaar het zelf en plezier gewenst in Venetië. Op de helft van het boek liet het mij eigenlijk niet meer los. PS: neem er de tijd voor.
Het voelde alsof dit verhaal verteld moest worden, ik heb het graag gelezen.
Het is onmogelijk om aan jezelf te ontsnappen. Je neemt altijd jezelf mee, en alles wat je was, maakt alles wat je bent.
Mark Stokmans, De Byzantijn, Ambo | Anthos, 2026, 592 blz., 9789026366215
