door De titel is gebaseerd op een regel uit het Oekraïense volkslied: ‘Oekraïne is nog niet gestorven, noch haar glorie, noch haar vrijheid’. Mooi gekozen, ook omdat het de boodschap van Robert Serry uitdraagt dat het land eerst de schijn tegen had, maar op allerlei manieren terugvecht tegen de agressor en allerminst is weggevaagd.
Nog is Oekraïne niet verloren lijkt enkel een actueel boek over een conflict dat nu al vier jaar gaande is, maar is meer dan dat. Aangezien Serry een oud-diplomaat is (past het voorvoegsel ‘oud’ eigenlijk wel? Eens een diplomaat, altijd…) kijk je door zijn ogen naar een regio met een woelige geschiedenis. De regio omvat algauw de voormalige Sovjet-Unie en de samenhang met het Midden-Oosten wordt eveneens aangehaald. Serry heeft namelijk een deel van zijn loopbaan voor het ministerie van Buitenlandse Zaken en vanuit de Verenigde Naties doorgebracht in Egypte, Israël en omringende landen. Als speciaal gezant van secretaris-generaal Ban Ki-moon was hij betrokken bij vredesgesprekken tussen Palestina en Israël. Die opdracht was nog niet afgerond toen Serry in 2014 werd gevraagd direct naar Kiev/Kyiv te komen om te bemiddelen tussen de Oekraïense president Janoekovitsj en de demonstranten die al wekenlang het Maidanplein bezetten.
Het eerste deel van Nog is Oekraïne niet verloren beslaat de periode 2014-2022 om de lezer van de broodnodige context omtrent het Oost-Europese land en de relatie met de Europese Unie, NAVO en Russische Federatie te voorzien. Zeker deze hoofdstukken boden voor mij de meerwaarde in relatie tot andere uitgaven over Oekraïne: door zijn werk- en familieachtergrond komt Serry met inzichten in internationale werkprocessen en culturele denkwijze. Hij heeft mede de Nederlandse ambassade in Kyiv opgericht en was daarna de eerste Nederlandse ambassadeur.
Zo was het voor hem geen verrassing dat ten tijde van 2014 de Europese Unie en Verenigde Naties niet op één lijn zaten in hun bemiddelingsplan: de demonstranten vonden hun president en regering te corrupt en wilden veranderingen zien, de president werd gesteund door Moskou (zolang het president Poetin uitkwam). De Maidanbezetting werd toen wel “opgelost”, maar het idee erachter leeft tot op heden in de hoofden van de bevolking. Daarom waren er vorig jaar opnieuw (succesvolle) protesten toen de onafhankelijkheid van anti-corruptie-instellingen plotseling werd ingeperkt.
Internationale ervaring
Dat Oekraïne al een paar decennia lang zo’n beetje de speelbal is als het gaat om lidmaatschappen van de EU en NAVO, blijft de auteur door het boek heen benadrukken. De gang van zaken in dit soort slepende processen werd me duidelijker. In de laatste hoofdstukken doet Serry een aantal aanbevelingen wat betreft een Europese politieke veiligheidsstrategie, steungelden en defensiesamenwerking. Er is een beleidsomslag gemaakt wat betreft Oekraïne, toch is er ook nog veel werk te doen. Zeker omdat deze oorlog door toedoen van enkele autoritaire wereldleiders niet losstaat van meerdere conflicten in het Midden-Oosten.
Serry kan bogen op veel internationale ervaring, wat interessant is om te lezen. Een enkele keer leidt zijn kennis tot een uitspraak als ‘ik snap waarom Ban Ki-moon me vroeg voor deze opdracht’ wat op papier zonder gesproken context een beetje zelfingenomen kan overkomen. Wat echter overheerst is zijn aandacht voor het leven van de mens buiten de diplomatieke wereld: hij reist regelmatig naar Kyiv waar zijn schoonouders wonen. Met zijn netwerk en blijvende inzet heeft hij de hulporganisatie ODU – Open Door Ukraine opgericht, dat met wederopbouwactiviteiten lokale gemeenschappen te hulp schiet.
Het middendeel van Nog is Oekraïne niet verloren geeft een goed overzicht van het verloop van de oorlog tot begin 2026. Is het dan halverwege het jaar alweer achterhaald? Nee, want ook zolang een oorlog nog niet afgelopen is, biedt een dergelijk boek een blik op de tijdgeest en de gang van zaken.
Aangevuld met een kaart en literatuurlijst met tips voor verder lezen is dit boek mijns inziens momenteel en ook later een van de standaardwerken om de oorlog in Oekraïne en Rusland in internationale context te begrijpen.
Robert Serry, Nog is Oekraïne niet verloren. Diplomaat aan het front, Balans, 2026, 336 blz., 9789463824903.
