door Als er een boek met illustraties van Janneke Ipenburg verschijnt, moet dat zodra het beschikbaar is even worden bekeken. Dat even kun je in feite beter weglaten, haar illustraties vragen vaak om meerdere keren bladeren, ontdekken en enig overdenken.
Philo en de zee lag gisteravond in een stapel bibliotheekleningen. Het even bekijken hiervan werd achterelkaar uitlezen. Wat zit dit boek goed in elkaar. Kort en krachtig worden een rits levensvragen met evenzo bondige antwoorden neergezet.
Philo, Philomeen voluit, is een denker en soms half aanwezig zo een klasgenootje zegt. Deze Philo is graag aan zee en op een dag ontmoet ze de dolfijn Liora. ‘Als je wilt, neem ik je mee,’ (…) Luister goed, de ze zee stelt jou ook vragen.‘
Over de ontmoeting en het gesprek vertelt ze niemand. Het is ook wat bijzonder maar lees vooral door in dit interessante onderwaterverhaal waarin diverse dieren als personages opduiken. Allemaal met een reden en allemaal leven of doen ze iets met ook een reden die soms niet helemaal te begrijpen valt voor Philo.
‘Toen dacht ze aan het kuiltje op het strand. En ze wist dat het ook niet helemaal hoefde te begrijpen.’
Dat kuiltje kom je in het begin van het verhaal tegen. Een gegraven kuiltje waarin volgens het jongetje de hele zee past.
Philo haar naam is zo je gelijk al begrijpt niet voor niets gekozen, ze stelt zichzelf vaak en veel vragen. Aan zee kan ze die vergeten. Veel passages kun je aanhalen, zo treffend is een en ander verwoord. In de alinea voordat ze met Liora op onderwaterreis gaat staat: ‘Waarom zeggen mensen niet wat ze écht vinden? Waarom pesten kinderen elkaar? Waarom zijn volwassen mensen altijd aan het werk?‘
Aan de hand van ontmoetingen met een morene, een kogelvis, een zeeschildpad, een inktvis, een zeepaardje en een potvis komen de meest mooie of simpelweg natuurlijke vragen en reacties aan bod. Een greep uit notities: groepsgedrag en volgen / ruzie maken, aandacht / enge, eenzame en fijne stilte / tijd klok, natuurlijke tijd, ‘Maar een beetje zeetijd konden de mensen wel gebruiken.’ / zien, écht goed kijken, voelen, met hart / reageren en tot tien tellen / milieuvervuiling / doorzetten en weerbaarheid / voedselkringloop / emancipatie / aan een ander denken / relativeren / jezelf leren kennen en willen leren kennen.
Hoeveel kun je tegenkomen in slechts tachtig bladzijden in duidelijke niet te kleine letter, geen volle bladspiegel en volop ruimte voor beeld, de mooie illustraties van Janneke Ipenburg. En toch licht je al die onderwerpen en vast meer met gemak eruit. ‘Philo en de zee’ doet ertoe.
Veel zinnen die je wilt bewaren of over praten, een paar hieronder, misschien is dit wel de allermooiste:
‘Maar als iemand iets uit liefde doet, maakt dat de wereld mooier. Angst doet dat niet.‘
‘Philo en de zee’ is een verhaal dat door ieder kind is te lezen door taal, lengte van zinnen en vormging. Door de erin verwerkte lagen zal het ene kind een bijzonder onderwateravontuur ervaren en het andere zichzelf of anderen vragen stellen en daardoor het boek meermaals neerleggen of oppakken. Hoe breed inzetbaar is dan een filosofisch getint verhaal. Wat een fijne samenwerking tussen Jensen en Van Geest, meer over hen achterin het boek.
Om terug te komen op de illustraties uit de eerste zin: Janneke Ipenburg heeft de sfeer enorm getroffen in diepte, eenvoud en daarmee kracht van de tekst met haar illustraties in potlood, verf (en meer zie achterin) waaruit rust straalt van kleurrijk tot een plaat in enkele tinten. De illustraties vertellen en laten tegelijk de verbeelding werken. In ander werk zie je dit ook terug bijv. in Voor altijd bij jou of Het is een zachte dag vandaag. De schutbladen, de ‘hoofstukdolfijn’, de ene keer een detailillustratie en even zo vaak een paginagrote illustratie, het is genieten van Jannekes mooie tere werk.
Daarbij is de kleurkeuze en dikte van papier, bladzijnummering enz., de algehele vormgeving van Studio Vonk en De Boer geweldig.
Philo krijgt veel mee, niet belerend of zoals gezegd met veel uitleg, wel veel om over na te denken, mee te doen of door te groeien: ‘Kijk goed. Blijf denken en vragen stellen. En verlies je verwondering niet.‘
Een geweldig prachtig cadeautje dit boek, dit is nu een parel. Lees voor, lees zelf en vooral: lees het samen thuis of in de klas.
Stine Jensen, Paul van Geest, Philo en de zee, illustrator Janneke Ipenburg, Kluitman, 2026, 80 blz., 9789020629330
‘Misschien kan je de raadsels van het leven niet in een kuiltje stoppen. Daar zijn ze te groot voor. Maa je kan het wel blijven proberen door steeds op zoek te gaan naar antwoorden, ook al past niet meteen alles.’
‘Een vlieger heeft ook tegenwind nodig om steeds hoger te kunnen klimmen. Misschien geldt dat ook wel voor mensen; dat je iets kan leren wanneer het tegenzit of als iemand je tegenspreekt.’ ‘Dan groei je juist.’
‘In de zee leeft elk wezen voor iets groters dan zichzelf.’
‘Wat vroeger belangrijk was, is het morgen niet meer. En wat nu belangrijk is, is het later niet meer.’
Ook van Janneke Ipenburg:
Janneke Ipenburg – Het feest
Wilma Geldof & Janneke Ipenburg – Bijen blaten niet, dokter Brombeer
Janneke Ipenburg – Voor altijd bij jou
Marjolein Visser & Janneke Ipenburg – Voor altijd ons kind
Rian Visser & Janneke Ipenburg – Het is een zachte dag vandaag
