door Tijdens een rondje door de bieb viel dit enorm grote boek in het oog. De rode kaft, het onderwerp. Even doorbladeren en het besluit stond: dit boek ging mee naar huis en moest beter bekeken worden. Allereerst het schutblad met enorm veel zonnebloemen zegt iets over de zorg waarmee dit boek ontworpen is.
Vervolgens de inhoudsopgave, waarin niet alleen de zorg maar ook de veelomvattendheid te zien is. De lezer kan beginnen bij sterrenkijkers in de prehistorie, de Maya’s, Babylonië, kleuren lezen met de spectroscoop, het poollicht – Aurora Polaris, fotosynthese, de waterkringloop of gewoon lekker helemaal achterin bij leuke zonneweetjes. Het is dus maar net waar je interesse ligt, voor ieder kind (en iedere volwassene eigenlijk ook!) valt er dus wat te leren over de zon, via de wetenschap of via de geschiedenis.
Want als we bij het begin beginnen, wat was er toen eigenlijk bekend in de prehistorie? Goes vertelt over de herkomst van het zonnekruis en eeuwenoude rotstekeningen. De grottekeningen in Lascaux van 16.500 jaar geleden verbeeldden de zon. In India zijn zelfs 5000 jaar oude tekeningen gevonden van een supernova, oftewel een exploderende ster die destijds te zien was, net zo helder als de maan. Een mooi feitje is is dat de Aboriginals de oudste astronomen ter wereld te zijn, zij gaven hun kennis over de sterren en het hemelgewelf al door aan jongere generaties via verhalen, liederen en kunst. Dan is daar natuurlijk nog het bekende Stonehenge dat zeer waarschijnlijk dienstdeed als zonneobservatorium, of de minder bekende Nebra-hemelschijf die waarschijnlijk 3600 jaar oud is en daarmee de oudste tot nu toe bekende afbeelding van de hemel.
Vervolgens de Egyptenaren die de zijden van hun Gizeh-piramides precies op noord-zuid-oost-west zetten, dit hebben ze gedaan aan de hand van de stand van de sterren. Tegenover dit wetenschappelijke feitje wordt er verteld dat de Egyptenaren daarentegen geloofden dat hun farao’s als cirumpolaire sterren doorleefden tussen de goden. En de invulling van een jaar met 365 dagen en seizoenen werd ook al in het oude Egypte gebruikt! Ook vindt het eerste monotheïstische geloof ter wereld zijn oorsprong bij de Egyptenaren in de 14e eeuw voor Christus. Dit was het Atenisme, de aanbidding van Aten oftewel de zonneschijf.
Zo kan ik nog wel doorschrijven, want Goes gaat nog langs de Chinese Keizer, Grieken of de Indusvallei. Daar kwam echt al veel meer wetenschap aan bod, zoals de Indiase wiskundige Aryabhata, die het Hindoe-Arabische getallenstelsel ontwikkelde, precies, nog steeds de cijfers die we tot nu toe gebruiken. Van de meest verre geschiedenis tot meer nu bij de Inca’s en Azteken en vervolgens richting de Middeleeuwen. Vanaf de Middeleeuwen is er geen volk per bladzijde, maar gaat de lezer echt een tijdlijn langs. Er wordt via 1553 kennis gemaakt met Copernicus, de man achter de heliocentrische leer. 1609, de ontdekking van de elliptische banen door Kepler, of 1758, toen meneer Halley ontdekte dat een tot driemaal toe geobserveerde komeet een en dezelfde was (die gaan we in 2061 weer zien!). De man Schwarzschild ontwikkelde een theorie voor zwarte gaten en in 1923 en 1927 ontwikkelden Hubble en Lemaître theorieën en bewijs voor het ontstaan (oerknal), het feit dat nevels afzonderlijke sterrenstelsels waren en het uitdijen van het heelal. De tijdlijn loopt helemaal door tot 2024, op een bladzijde vol met satellieten en hun doel.
En dat is dan alleen nog maar de “geschiedeniskant” van het boek. Op naar de “wetenschapkant”! Wat is UV-straling, wat heeft dat voor gevolg op jouw gezondheid of jouw hoeveelheid melaninekorrels (oftewel je huidskleur)? Wat is het elektromagnetisch spectrum, bijv. van extreem laagfrequente velden, radiofrequente velden, infrarood warmtestraling, zichtbaar licht, ultraviolet licht, röntgenstralen of gammastraling. Ook heeft Peter Goes heel veel verteld over lichtverschijnselen, een regenboog, waarom is de lucht blauw of een halo rond de zon. Vervolgens gaan we ook in dit deel een soort tijdlijn langs. In 1800 ontdekte de Brit Herschel aan de hand van kleurtemperaturen infrarode straling, de eerste foto van een andere ster dan de zon in 1827 door meneer Draper, of de heer Reber die in 1937 als eerste ter wereld een radiotelescoop ontwikkelde (in zijn tuin!).
Na de wetenschap wordt er echt nog heel specifiek ingezoomd op verschillende verschijnselen, zoals een eclips, fotosynthese of zonne-energie en zonnevlekken. Ook de kennis van de verschijnselen wordt aan de hand van ontdekkingen door de tijd uitgelegd. Zoals misschien al wel duidelijk: dit is echt een enorm volledig en compleet boek. Iedere keer dat je denkt dat je veel weet, komt er weer een nieuwe bladzijde met veel meer nieuwe kennis. Er blijft maar informatie komen. Hoewel het wel een gemis dat we zo weinig weten van de verhalen en ontdekkingen van het Afrikaanse continent, is er verder wel bij de culturen wereldbreed gekeken en niet alleen naar de culturen waar we al best veel van weten. De bladzijden zijn op het eerste oog wat onrustig, maar uiteindelijk toch overzichtelijk. Er is een afbeelding van een ontdekker, cultureel of wetenschappelijk verschijnsel, daar staat het jaartal bij en de tekst omheen. Als lezer weet je dus precies wat bij wat hoort. De feitjes zijn allemaal goed leesbaar en er wordt niet meer moeilijke taal gebruikt dan nodig. Begrippen worden uitgelegd. Ook zijn de bladzijden en onderdelen die bij elkaar horen allemaal opgezet vanuit dezelfde kleur. Zo komen ook alle voor het mensenoog zichtbare kleuren voorbij.
Hopelijk zijn er veel vrouwen, zowel jong als oud, die zich laten inspireren door dit boek en de wetenschap en astronomie in gaan, want de hoeveelheid vrouwen in dit boek met ontdekkingen is echt bedroevend. Dit écht een ge-wel-dige boek zou een fantastische start zijn. Mooi, leuk en ongelofelijk volledig. Aanrader voor iedere school, maar ook voor ieder huishouden want wat kun je hier veel uit leren en veel plezier aan beleven!
Peter Goes, De Zon, Lannoo, 2021, 73 blz., 9789401471282
