Esther Walraven & Wendy Panders – Kun je kwallen aaien?

Alles over oceanen en zeedieren

Het achtste deel in de serie Bliksemlezen heeft voor veel kinderen een interessant onderwerp. Alles over oceanen en zeedieren lijkt eenvoudig te vertellen maar de lezer ontdekt al snel dat niet elk deelonderwerp zich zuiver laat uitsplitsen van andere deelonderwerpen. Veel is met elkaar verweven en het is mogelijk dat je feitelijkheden of verschijnselen vaker tegen kan komen waardoor je bijvoorbeeld bij oceaandiepte of onderwatervulkaan of namen als ‘Alvin’ en diepzeehengelvis even heen en weer bladert.

De hoofdtitel ‘Kun je kwallen aaien?‘ zou door het woord ‘aaien’ kunnen impliceren dat de gegeven informatie jonge lezers betreft, niets is minder waar. Kwallen zijn tenslotte niet per se aaibaar en vertellen door hun aanwezigheid over het totaalplaatje van het ecosysteem met o.a. stroming, wind, temperatuur. Ook de invloed van de mens door bevissing, wat in verband staat met plankton, kan een oorzaak van veel kwallen aan de vloedlijn of in zee zijn. Kwallen zijn daarmee treffend gekozen als onderwerp in de titel.

Bij het doornemen van dit kleinere formaat boek sta je versteld van hoeveel je leert en of weer ophaalt uit zelfs je middelbare schooltijd door tekst en tekening. Esther Walraven & Wendy Panders weten ook de gevorderde lezers in midden- en bovenbouw te boeien met dit uitdagende onderwerp. Aan de opbouw is dit al af te lezen. Van voor een kind concreet zichtbaar landschap wordt toegewerkt naar een moeilijkere te bevatten (onderwater)wereld met daarbij abstracte vragen en begrippen. Hoeveel water is er, waarom is zeewater zout, hoe ziet de bodem van de oceaan eruit, de genoemde vulkanen en hoe diep is de oceaan? Je ontkomt er door de samenhang niet aan om na enige basiskennis al van ‘diepzee’ te spreken en vervolgens steeds meer de verdieping op te zoeken. Daarmee is het een boek waar oudere lezers net zo goed uit kunnen leren en ook het taalgebruik is navenant want wie weet uit het hoofd wat bioluminescentie of een abyssale vlakte is?

De vraag na het bovenstaande die kan opkomen is of het dan niet te moeilijk is voor jonge lezers: een volmondig nee. Beide makers leggen met een zeer fraaie mix van moeilijker en makkelijker de complexe materie duidelijk uit. Leuk is bijv. hoe je de leeftijd van een schelp kunt benaderen aan de hand van de ribbels door de vergelijking met een boomjaarring – schelpen die ook veel vertellen over de biodiversiteit van een oceaan of zee. Het verschil hiertussen wordt overigens ook behandeld.
‘Is spons een dier?’ geeft een erg leuke mix van hedendaagse herkenbaarheid, een stuk verre natuurgeschiedenis en verduidelijking van al het genoemde in de tekening waardoor je een helder beeld hebt. Sterk staaltje van hoe je in een notendop een en ander uitlegt! Zelfs het blijvend bijzondere verschijnsel eb en vloed geeft door de tekening van Wendy Panders net die informatie om grip te krijgen op de materie. Esther Walraven geeft daarbij een paar geografische plaatsen waardoor de atlas erbij wordt genomen of wie weet kan worden bezocht.

Naast op iedere pagina illustraties en een berg informatie (je leest ook over een naam van ‘een berg onder water’ en hoe men dit weet en meet), vind je ook proefjes in het boek of plaatsen waar een potloodje staat afgebeeld om een opdracht uit te voeren. Van een ijskoud proefje tot zelf een wolk maken of een onderwaterrobot tekenen – ook deze zijsprong wordt meegenomen in ‘Kun je kwallen aaien?’. Dolfijnen, haaien, zeekomkommer, zeester, pooldieren, gevaarlijke zeedieren – zowel de zeedierenexpert als de zeebioloog en de marien geoloog in de dop vindt hierin informatie passend bij interesse.

Het zal vanzelfsprekend duidelijk zijn dat het ‘alles’ uit ‘alles over oceanen en zeedieren’ niet besproken kan worden in een seriedeel van Bliksemlezen, want hoeveel boekwerken, studies, rapporten zijn er er alleen al niet per deelonderwerp? Feit is wel dat er zoveel mogelijk, dus veel voor dit formaat boek en doelgroep in woord en beeld, is verteld – zogezegd ‘een topje van de ijsberg dat boven het water steekt’, ook iets met een weetje. Door dezelfde veelheid zou een klein register handig zijn ten aanzien van overzicht houden en kunnen opzoeken.

Het veelomvattende onderwerp ‘oceanen en zeedieren’ waarin tevens door beide makers soepel uitleg wordt gegeven over de erin verweven meteorologie, voedselkringloop en waterkringloop geeft een helder beeld over diverse begrippen en verschijnselen. Van het verschil tussen zee en oceaan tot het weer, het bevriezen van water, golven en zeemonsters. En hoe we zoveel weten over de oceaan? Lees dan nog meer over mariene biologie, maritieme archeologie, mariene ecologie en oceanologie. Kristalhelder!

Kun je kwallen aaien? is een erg leuke en interessante aanrader uit de serie Bliksemlezen voor de al wat gevorderde jonge lezer vanaf ong. 8/9 jaar. Een veelheid aan onderwerpen, beknopt en toch veel informatie. Een heel fijne opstap naar andere boeken over dit onderwerp.

Esther Walravens, Kun je kwallen aaien?, illustrator Wendy Panders, Van Goor, 2026, 80 blz., 9789000399888