door In 2018 werd het in 2017 verschenen ‘Toen ik‘ met een Zilveren Griffel bekroond. In dit boek maakten lezers kennis met Deef die in ‘Die dag‘ op weg gaat naar school maar ‘Die dag‘ was de weg weg. De tekst op de omslagillustratie vertelt het al. De tekeningetjes en de rest van de zin vertellen meer over dit verhaal dat een begin en een eind heeft. En eigenlijk weet je nog net niets en is er wel denkstof gegeven, dat wat Joke van Leeuwen zo ontzettend goed kan.
‘Ik ben Deef. / Misschien wist je dat al./ Of niet. / Dan weet je het nu.
Mijn vader en moeder hebben mijn naam bedacht voordat ik er iets over kon zeggen.’
Feitelijke constateringen en droge humor met filosofische doordenkers zijn als het ware handelsmerken in Van Leeuwens werk. Daar waar ‘Toen ik‘ over afzonderlijke gebeurtenissen van Deef verhaalt, is er in ‘Die dag‘ een doorlopend geheel van moment naar ontmoeting op die dag dat Deef ontdekt dat ‘De weg van ons huis naar school.’ weg was. Dus die dag was anders en is niet elke dag hetzelfde maar wel ‘Elke dag is er een dag.’
Voordat Deef de onvermijdelijke omweg moet nemen om bij school te komen, omdat dus die weg weg is, geeft Deef een verhandeling over ‘vroeger’ want zomaar voorbij zo’n gat lopen kan Deef natuurlijk niet. Het vroeger behelst het terugkomende begrip tijd bij deze schrijver. Vroeger is geweest en toen gebeurde dat, maar de mannen zeggen ‘We zoeken naar vroeger.’ Er volgt een gevat antwoord m.b.t. het kapot zijn en toch weten hoe het er toen uitzag. Een tekeningetje van het omslag zie je terug.
Deef vervolgt zijn weg, maar of hij nu links of rechts gaat, ‘elke weg is een omweg.’
De jongen raakt de weg kwijt, maakt iemand blij, gaat wel en niet op bezoek, hij krijgt zogenaamde cadeautjes, er komt een vroeger terug en vliegen de associërende Deefgedachten in het rond maar de weg heeft hij nog steeds niet gevonden. Aanbellen is één maar vragen naar de weg aan een willekeurige vreemde laat staan ermee praten is een volgende stap. Ergens, nergens, kort, lang en oneindig met fantasie geven een tekening voor een stoeltje waarbij je fonetisch tellen in Engels en Frans leest.
De weg zoeken leert je dat er verschillende vormen en richtingen zijn en door ‘alle’ te volgen kom je nog niet waar je zijn moet want was is nu de ene en wat is de andere kant? En dan moet het stuk met (nog meer) verbeelding nog komen. Je zou er de weg van kwijt raken.
‘Die dag’ is een vrolijk verhaal in beeld en woorden over onderweg zijn en anders thuiskomen.‘ vertelt de tekst op de achterkant en eigenlijk is het nog meer. Het gaat bijv. ook over mensen die alleen zijn waarbij de dag door een kort moment van ontmoeting een waardevolle betekenis krijgt. Natuurlijk kun je het verdwalen en de daarbij passende emoties bespreken of samen ontdekken welke andere emoties zijn verwerkt, dit zelfs per ontmoeting of zelfs per alinea. Een schrijf- of tekenopdracht ligt voor de hand. De landkaart kan weer een andere aanleiding zijn tot verwerking of laat een stads-/dorpsplattegrond zoals achterin getekend bekijken of zelf tekenen, het planologisch inzicht zal vast groter worden.
De zogenaamde simpele kinderlogica zoals in ‘Toen ik‘ is ook in ‘Die weg‘ aanwezig. Opgemerkt wordt dat in het eerste de jonge lezer sneller zal grinniken dan in de tweede en hierbij gevoel van vlakker zijn kan ervaren, mogelijk door absurditeit. Aan te raden is om dan de jongere lezer even opnieuw te laten lezen zodat de doordenker/het begrip/de dubbele betekenis opgepakt kan worden. Hiermee is duidelijk dat dit ook een boek voor 8+ of zelfs 10+ is.
Een ander punt is het verschil in spanningsboog tussen de twee boeken. De ene heeft korte hoofdstukken met verschillende onderwerpen, de andere heeft een langer verhaal. Het gedeelte waarin je in het boek langs de stippellijn kan knippen om e.e.a. te ontdekken kun je bijna als te lang ervaren. Als je wel gaat knippen (in een boek!) dan zal dat deel juist niet lang genoeg kunnen duren door het heerlijk experimenteren met figuren.
De opmaak van het boek met gedrukte en geschreven letter in verschillende handschriften plus de vele tekeningen geven lucht in alle gedachten en zullen ook voor een aantal jonge lezers verduidelijken welke gedachtesprongen Deef maakt.
‘Die dag‘ is rijk aan taal en fantasie, waarin verwondering samengaat met feiten en er naast leesplezier enorm veel creatieve en leerzame mogelijkheden worden aangereikt. ‘Die dag‘ moet je gewoon zelf lezen om ‘eventueel’ de weg te vinden naar vroeger, de Lammetjes Achterdreef en de Hondsbossche Zeewering. Maar eerst: pannenkoeken!
Joke van Leeuwen, Die dag, Querido, 2025, 88 blz., 9789045131306
Meer van Joke van Leeuwen op Lezersgoud:
Voor jeugd:
Toen ik
Ik ben hier!
De weg naar morgenochtend
Dát bedoel ik, zei de zalm
Nu is later vroeger, een boek over de tijd
en zoveel meer eerder werk in bezit en of gelezen
Voor volwassenen:
Hier
Ik dacht dat jij
Mijn leven als mens
Zomerlezen dl. 2 – Alle tijden zijn onzeker
ook gelezen van volwassen uitgaven: Feest van het begin en De onervarenen
