Henriette Boerendans – De grote trektocht

Een reis om de wereld in 28 soorten

Als je dit boek een eerste keer ziet kun je niet anders dan er bewonderend doorheen bladeren. Een boek vol bijzondere houtsneden met niet alleen vogels, ook vlinders, uilen, giraffes, olifanten, diverse vegetatie, zeeschildpadden of een beloega en een poolvos. Diverse kleurstellingen, zelfs in één houtsnede, flora en fauna vanuit de hele wereld, passende details en landkaarten vallen op.

De wereldkaart in houtsnede op de eerste schutbladen is een kunstwerk op zich en naast dat deze veel vertelt, maakt het ook nieuwsgierig door de soortnamen in de ernaast geplaatste legenda. De stippellijnen geven aan hoe ver dieren zich bewegen voordat ze voor even op hun bestemming zijn. Niet alleen vogels maken enorme trektochten, ook ontdek je de route van de lederschildpad, de grijze walvis en de monarchvlinder. Deze wereldkaart is daarna handig als inhoudsopgave afgedrukt met naast paginanummering ook detailhoutsneden die zwem- of vliegrichting aangeven terwijl de rendieren op de titelpagina de lezer mee het boek innemen.

Dit prachtige boek kreeg niet voor niets de ondertitel ‘Een reis om de wereld in 28 soorten’ mee, het gaat letterlijk over een trektocht van dier en plant doorheen de seizoenen om reden van temperatuur, voedsel en water en meestal, zo niet vaak, in samenhang met voortplanting. Het voorwoord vertelt dat iedere soort zo de eigen reden heeft van migreren en doet dit in principe volgens een vaste ingegeven route. In principe, want een soort is min of meer flexibel blijkt uit onderzoek als een route wordt of is onderbroken door bijv. het weer of de mens. Met vele veranderingen, beter gezegd vooral het klimaat, hebben zowel dier als plant steeds meer te maken. Migratie is van alle tijden, migratie is verandering, migratie geeft kans op overleven. Niet alleen voor de mens, juist ook voor de 28 soorten in de ‘De grote trektocht‘ waarin ‘Alles beweegt‘, de titel van het interessante voorwoord waarin veel ligt besloten.

Wie ook genoot van Dichter bij de seizoenen*) en Ik wil een wiegje worden, zei de wilg – beide met tekst van Bette Westera -, weet ongeveer wat te verwachten en zal De grote trektocht graag aan de collectie toevoegen. Toch is dit boek anders want Henriette Boerendans heeft nu ook zelf de tekst geschreven. Haar jarenlange onderzoek naar migrerende planten en dieren resulteert in dit informatieve kunstboek. Bij iedere soort is een kaart opgenomen waarop de te volgen trekroute staat aangegeven. De zorgvuldigheid van vormgever Leentje van Wirdum valt ook hieraan en in het hele boek af te lezen.
Tijdens het maakproces zijn sfeer in kleur en stemming belangrijk. Als voorbeeld geeft Boerendans in het te lezen interview **) het poollandschap wat om een helderheid vraagt. Een voorbeeld om migratie inzichtelijk te maken voor jonge kinderen geeft zij hierin met de zwaluw ook en daarbij kun je ook lezen over een paar wensen die zij graag zou verwezenlijken die volop gespreksstof kunnen bieden.

De plaat van de noordse stern is ronduit geweldig. Al vliegend zwevend links staat rechts eerste enige informatie over af te leggen afstand, de Latijnse naam en verblijfplaatsen. ‘Enige informatie’ doet haast tekort aan hoe beknopt Boerendans veel kan vertellen in een enkele kolom. Je komt nl. veel te weten over de omstandigheden waarin de stern kan leven, het voedsel enz, feit is dat de stern van licht houdt.
De Loxodonta africana, ofwel savanneolifant, reist minder ver dan de stern maar heeft om te gaan met droog grasland. Overigens valt te lezen dat een kudde voor natuurlijke verspreiding en bemesting zorgdraagt op deze savanne. En ook nu: die houtsnede!
Van de savanne kun je zomaar even terugbladeren naar de steppe waaroverheen de zebra’s 1000 km reizen. Je ziet ze zowel groter als in kudde afgebeeld en nog een feitje: ze reizen maar voor twee maanden heen en weer met honderdduizenden tegelijk.
Als bewonderaar van ‘ongewenste kruiden’ valt de paardenbloem op in dit boek. Deze vorm van migratie door pluisjes meegevoerd op de wind is ook uniek, net als die van de grote klit. Deze Arctium lappa gaat de reis aan door te klitten in de vacht van dieren, bijv. de wolf. De wolf waarvan ook een zo bijzondere houtsnede is opgenomen in ‘De grote trektocht’. De wolf die eenvoudig 140 km loopt en zwemt om in een eigen leefgebied te komen.
De zuidelijke karmijnrode bijeneter valt alleen al op door de naam, maar ook doordat er een link met zowel de zebra als de savanneolifant bestaat. De ene trekt dóór Tanzania, de ander vliegt ervandaan naar Botswana en het grootste dier van deze drie gaat juist naar Botswana.

Zo kun je allerlei verbanden leggen in deze migraties en ook daardoor in o.a. klimaten, werelddelen, oceanen, de weersomstandigheden van pool tot pool en tussen alle breedte- en lengtegraden. Bovenstaande is slechts een fractie van wat je kunt zien en lezen. Ieder werelddeel komt voorbij, de plaat van de rosse kolibrie of bijv. monnikskraanvogel zou je zo aan de wand kunnen hangen, voor een rustiger weidser uitzicht kies je dan weer de stepperoller. Wie of wat dit zijn is mooier en interessanter om zelf te ontdekken in deze gebalanceerde mix van bekende en minder bekende soorten.
Een leeftijdsloos boek. Jonge kinderen genieten van de platen, vanaf 7 jaar ga je lezen en vanaf 10 jaar is ‘De grote trektocht‘ mede door de combinatie van plant en dier in te zetten ter verdere verdieping.

‘De grote trektocht‘ bevat in alle schitterende ogenschijnlijke eenvoud door kleur en compositie een rijkdom aan kunst en informatie over een evenzo bijzonder nauwelijks te doorgronden fenomeen in de natuur: migratie.
Verdiep je in en verwonder je over dit blijvend indrukwekkende verschijnsel met ‘De grote trektocht, een reis om de wereld in 28 soorten.’ Kunst in werk, kunst door natuur. Henriette Boerendans geeft de lezer een waardevol cadeau. Prachtig boek, je blijft onderweg!

Henriette Boerendans, De grote trektocht, Gottmer, 2026, 72 blz., 9789025783020