door De laatste paar jaar ben ik me meer gaan interesseren in science-fiction, omdat de auteurs in dit genre nadenken over hoe maatschappijen er ook uit kunnen zien. Daar kunnen we zowel ten positieve als negatieve van leren. Kort geleden kreeg ik de schrijver Ira Levin als tip. Ik kon De dag der dagen als pocketuitgave te pakken krijgen, begon erin en las het bijna in één ruk uit.
De aarde kent geen staatsgrenzen meer en de bevolking is een grote vredig samenlevende Familie. ‘Vechten’ en ‘haat’ zijn scheldwoorden en worden gerapporteerd aan je persoonlijk adviseur, waarna er bezorgd gevraagd wordt aan een persoon of het wel goed gaat.
De Familie wordt geregeerd door UniComp (‘Uni’) en heeft als doel het universum te beheersen. Alle wetenschap en beroepen zijn dan ook ingericht op genetica, biologie, klimaatbeheersing en geologie.
Ieder Familielid, of het nu in Eur, Afr of Usa woont, groeit op dezelfde manier op. Hetzelfde uiterlijk en voedsel (cola en totaalkoeken), dezelfde lesstof en levensvaardigheden, inclusief seks dat op je dertiende een vaste plek in het weekrooster krijgt. Iedereen heeft een ‘naammer’ en een armband die je langs apparaten moet houden, de ‘aftasters’, zodat Uni weet waar je bent. Men denkt er niet over na en maakt zich er niet druk over, want iedereen krijgt maandelijks een cocktail van kalmeringsmiddelen ingespoten. UniComp bepaalt of je kunt trouwen, jezelf voortplanten en welke werkopdrachten je krijgt. Voor ons in de 21e eeuw lijkt dit op kunstmatige intelligentie nog voordat het in Levins tijd echt uitgevonden was.
Hoofdpersoon van De dag der dagen is Li RM35MM4419, door zijn opa ook wel Chip genoemd. Opa heeft nog het begin van het Uni-tijdperk meegemaakt en ook verhalen over pre-U gehoord en zet af en toe zijn vraagtekens bij de huidige samenleving. Hij vertelt Chip over de bouw van de Unicomputer, en voedt hem met andere kennis die niet algemeen bekend is.
Vanaf dan heeft Chip af en toe twijfels over de wereld maar moet ervoor zorgen dat hij niet afwijkt en als zieke broeder bestempeld wordt. In tegenstelling tot de boeken 1984 en Matched* staat er echter geen harde strafconsequentie op afwijkend gedrag omdat boze gevoelens worden onderdrukt.
De wereld die Levin heeft geschapen is al fascinerend te noemen, de verhaallijn wordt echter nog interessanter op het moment dat Chip gescout wordt door een groepje afwijkenden. Er zijn er meer zoals hij, mensen met ethische vragen. Daar drijft De dag der dagen op: niet zozeer een dreiging van buitenaf, maar interne twijfel en discussie.
Daarna ontwikkelen de gebeurtenissen zich waarvan het voor degenen die onbekend zijn met dit verhaal niet leuk is die uit de doeken te doen. Naast de vragen die je over het vormgeven van een maatschappij kunt hebben en andere ethische kwesties is dit verhaal ook spannend met hoog doorleesgehalte. Het was een boek dat mijn aandacht vasthield, me nieuwsgierig maakte naar de afloop. Zou de hoofdpersoon zoals in 1984 uiteindelijk compleet ondergeschikt gemaakt worden aan het systeem of toch zijn eigen bewustzijn behouden?
Hoe de wereldbevolking tot één Familie is gemaakt, wordt niet duidelijk (dit is een verschil met Zeis) en ook niet wat er zou gebeuren als het ultieme kosmosdoel is behaald. Uiteindelijk maakt dat voor de belevenissen van Chip niet uit, het is door de vergelijking met andere boeken dat ik erover nadacht.
* Verder lezen: Zeis-trilogie van Neal Shusterman; Alter van Marloes Morshuis, Matched-trilogie van Ally Condie; film The Matrix. De boeken zijn allemaal voor 15+ geschreven maar zijn voor volwassenen eveneens zeer aan te raden. Ik ga op zoek naar andere romans voor volwassenen voor meer vergelijkingsmateriaal.
Ira Levin, De dag der dagen (This Perfect Day ), vert. J.F. Niessen-Hossele, A.W. Bruna (Zwarte Beertjespocket 1835), 308 blz., 1979, 9022918351.
