door Twee boeken zien en gelijk beginnen te lezen. Twee ABC’s met aantrekkelijke vormgeving over twee totaal verschillende onderwerpen. De Aarde en de Middeleeuwen. Aan de hand van de 26 letters van ons alfabet worden heel breed heel veel onderwerpen aangestipt binnen het thema, waardoor je als lezer aan het eind van de boeken met plezier een heleboel kennis hebt vergaard. Het is ontdekkend kijken, in feite spelend leren, waardoor het lezen en leren des te leuker wordt.
Bij de Middeleeuwen begint de lezer bij de A van Adel, want hoe zat dat nou eigenlijk? Op het plaatje zie je een boze boer; geen poppetje, maar een B met boze wenkbrauwen! De B is dus uiteraard van ‘boer’! Zo ga je verder, langs Christendom, toernooien, de IJssel (en de Hanzesteden), kruistochten (of X-tochten? Een beetje creativiteit wordt niet geschuwd!), opgravingen en steden. Er worden voor toen alledaagse onderwerpen aangehaald, zoals het nut en gebruik van paarden in die tijd, maar ook niet zo frisse onderwerpen worden beschreven: lijfstraffen en ziektes staan lekker droog op papier. Waar komt het spreekwoord voor paal staan vandaan? Juist, als je een misdaad had begaan moest je voor een paal staan en kon je bekogeld worden met bijvoorbeeld modder, eieren of zelfs stenen. Daarbij komen ook het tong afsnijden, hoofd afhakken en ophangen aan bod… oei, niet voor watjes! Maar: nergens is het te heftig, er wordt gewoon beschreven dat het bestond, het kind wordt serieus genomen, niet geshockeerd. En de meest pijnlijke straffen worden gewoon overgeslagen! ‘Want daar is geen plek meer voor’, schrijft Marc ter Horst.
In het ABC van de Aarde worden uiteraard heel andere onderwerpen aangedaan. Namelijk bij de K wat nu eigenlijk klimaat is, hoe werkt een aardbeving, hoe ontstaat daarbij dan een B-berg? En wat is CO2?, probeer dat maar eens eenvoudig na te doen. Ook het noorderlicht, aardlagen, een jaar, grotten en seizoenen worden aangestipt. Hoe de vorm van de aarde is en een klein beetje verandert staat net zo goed vermeld. De afbeeldingen erbij zijn leerzaam en geven meer beeld bij het beschrevene. Niet alleen hoe de aarde geologisch in elkaar steekt, maar ook is er uitleg over een jaar en de herkomst van de namen van de dagen of de werking van aantrekkingskracht van andere hemellichamen op de aarde. Bij ontdekkingsreizen wordt een vergelijking met een nieuwe game gemaakt om zich in te kunnen beelden hoe het verloop van eerste reizen zal zijn gegaan. Natuurlijk lees je ook over producten, kolonies, landen en talen. De Y, ook geen eenvoudige letter, maar door ‘Yacatan’ beland je ineens in een uitsterfverhaal van dino’s en meer, wat volop stof tot nadenken en bespreken geeft. En wat doet de Q eigenlijk in beide delen? Een originele invulling in het geheel met onderwerpen ter verdieping. Door de creatieve inhoudsopgave worden van A tot Z hints gegeven over de onderwerpen waarbij je verrast wordt als je de tekst werkelijk leest.
De ABC’s zijn boeken voor nog niet jarenlang lezende kinderen ongeacht leesniveau. Voor een onderbouwleerling die zelf het hele boek wil lezen en een wat hoger lees- en begripsniveau heeft dan de gemiddelde beginnende lezer zijn deze ABC’s een geweldige uitdaging, maar goed te behappen door veelal een zin per regel, ruime marges, de lettergrootte en goed leesbaar lettertype. De tekst lijkt makkelijk opgeschreven, maar: er is afwisseling tussen makkelijkere en moeilijkere woorden en de twee bladzijden per letter bevatten ongemerkt een veelheid aan informatieve tekst. Tenminste haakjes om verder over te spreken in de klas, want het gros van de bladzijden zijn heel goed voor de gehele klas in te zetten, zeker als er samengewerkt en/of -gelezen wordt. Moeilijkere woorden worden uitgelegd of lastiger uitspreekbare fonetisch, bijvoorbeeld dat CO2 als ‘seejootwee’ gelezen moet worden. Dit alles maakt het superleuke, humoristische maar ook leerzame boeken.
Naast dat de ABC’s interessant zijn voor jongere kinderen die in een boek meer uitdaging behoeven en voor wie de volgens leeftijd aanbevolen informatieboeken al snel leestechnisch te eenvoudig zijn, is deze serie ook goed inzetbaar voor kinderen in de bovenbouw. Met name die kinderen die wel interesse hebben in informatieve leesboeken, maar nog wat meer leesbegeleiding nodig hebben of het begripsniveau nog te hoog is in ander materiaal en die de eerste ‘avi-boeken’ als kinderachtig ervaren zullen de ABC’s aanspreken. Dan is een ABC wel een écht boek met passende humor in de onderwerpen en ook goed te lezen en of te begrijpen en te bekijken.
De tekeningen van Tjarko van der Pol zitten zoals altijd vernuftig in elkaar. Soms volgen de afbeeldingen op opeenvolgende bladzijden elkaar op: in het Middeleeuwenboek wordt bij de C van christendom een kerk gebouwd die bij D van donker helemaal klaar is. Daar is het trouwens links inderdaad donker en ellendig en rechts is iedereen vrolijk, omdat ze hygiëneregels naleven die op een bord staan. Je ziet de ontwikkeling van Vroege naar Late Middeleeuwen. Eenzelfde tijdsproces zie je terug in Aarde wanneer fossielen van oude dieren besproken worden. Er zijn altijd grapjes en humor terug te zien doordat hij associërend tekent (geniaal!), toch beelden ze extra uit wat Ter Horst in zijn tekst beschrijft. Daarnaast heeft Van der Pol elementen die hij vaker laat terugkomen, het raketijsje dat in bijna ieder boek te ontdekken valt, maar ook ganzenveren, kaarsen, ratten of sneeuwpoppen. Als je goed kijkt zie je verwijzingen naar andere boeken van Marc ter Horst.
Deze ABC’s van de Aarde en de Middeleeuwen zijn boeken die alle lezers van Lezersgoud op de basisschool écht graag hadden gelezen en in de schoolbibliotheek (hadden) willen ontdekken. De uitdaging die in groep 3 en 4 nodig kan zijn of er toen niet was. Ook nu is met veel enthousiasme bladzijde na bladzijde uitgeplozen en daarmee wordt bewezen dat dit boeken zijn die leuk zijn voor jonger tot ouder en vooral om samen te lezen, tegelijkertijd erdoor te leren en vervolgens verder in de onderwerpen te verdiepen.
De samenwerking tussen Marc ter Horst en Tjarko van der Pol laat zien dat deze makers dit concept ook nog eens op totáál verschillende onderwerpen kunnen toepassen, zowel op de Aarde als de Middeleeuwen. Megabreed inzetbaar en dat maakt dat er door deze lezers ten zeerste gehoopt wordt dat er nog veel meer delen komen in deze serie! Compliment voor vormgeving door Marieke Oele, overzichtelijke indeling met hier en daar een zwevend detail ter afwisseling, tekst goed leesbaar, hoofdstuktitels in kleur en bij andere achtergrondkleur is de tekst erop aangepast
Deze boeken zien, gelijk beginnen met lezen, blijven bladeren, ontdekkend kijken, je doet alles tegelijkertijd. Wat een aanraders voor diverse leeftijden. De ABC’s: voor thuis en iedere schoolbibliotheek.
Marc ter Horst, ABC van de Aarde, illustrator Tjarko van der Pol, Gottmer, 2026, 64 blz., 9789025781439
Marc ter Horst, ABC van de Middeleeuwen, illustrator Tjarko van der Pol, Gottmer, 2026, 64 blz., 9789025781446
Meer van beide makers op Lezersgoud:
Marc ter Horst – Dit wil je lezen!
Marc ter Horst & Yoko Heiligers – Scheten uit de schoorsteen
Marc ter Horst – Viruswereld
Rugzwemmen – Marc ter Horst
Marc ter Horst – Palmen op de Noordpool
Marc ter Horst & Tom Schoonooghe – Het eigenwijze huisdierenboek
Bam! Ik lees – Een kat is geen kip – Zo word je prof – Op zoek naar dino’s – Mmm, ijs
Yannick Fritschy & Tjarko van der Pol – Dwars door tijd & ruimte
Floor Tinga & Tjarko van der Pol – Bam! Ik lees – Hee, het heelal
Govert Schilling – Naar de maan
Govert Schilling – Hadden de Grieken al raketten?
Jan Paul Schutten & Tjarko van der Pol – Klimaatatlas
