door Het verhaal van Stinkdier en Das laat zich vergelijken met de actualiteit in de huidige mensenwereld. Er worden grote thema’s gevat in de kleine wereld van Das, die zogezegd Stinkdier opgezadeld krijgt door zijn tante. Tante Lula verschijnt overigens niet ten tonele, maar ventileert wel per kerende post alias hermelijn-o-gram haar mening. In enkele woorden brengt ze iets te berde over liefdadig wonen, ruimte delen/woningnood en vooroordelen over ongenode gasten, om enkele thema’s te noemen die je kunt afleiden uit ‘Stinkdier en Das’.
De kennismaking tussen de twee loopt bij een eerste blik al niet zo gesmeerd. ‘De eerste keer dat Das Stinkdier zag, dacht hij: ukkie, en sloeg hij de voordeur dicht.’ Hij roept zelfs nog door het sleutelgat ‘Niets. Nodig.’
Das is stenenwetenschapper en mag voor niets wonen in tantes rijtjeshuis van bruinrode zandsteen. De stenenkamer is het domein van de ietwat eenzelvige Das en hij bestudeert nauwgezet en in alle rust allerlei materialen. Iedere dag verloopt volgens eenzelfde patroon en dan staat er ineens een meer dan actief socialer en spontaner handelend stinkdier op de stoep. Tante Lula had hem aangekondigd zegt Stinkdier en dat hij mag verblijven zolang hij wil in een kamer op de eerste verdieping. Das zegt van niets te weten. Enige wroeging ontstaat bij een gedachte aan een stapeltje ongeopende post.
Wat de lezer of voorlezer – want daar leent de taal zich zeker voor – al verwacht: Stinkdier blijft. Hij zet het beste pootje voor met een goed en uitgebreid ontbijt en neemt op eigen wijze de regie. De eerste nukkigheid met mopperronde van Das lijkt als sneeuw voor de zon te verdwijnen. De uitdrukking onbekend maakt onbemind is van toepassing. De ene kan de verleiding niet weerstaan en durft iets toe te geven, de ander toont enige inschikkelijkheid en belangstelling voor het werk van de ander. Er lijkt een vriendschap op te bloeien. Lijkt, want bijna vanzelf komen er strubbelingen door tegengestelde karakters en interesses. Das heeft een ontstane situatie mede door enigszins impulsief handelen zelf veroorzaakt, maar denkt in zijn recht te staan en moet omgaan met het feit dat situaties niet onomkeerbaar zijn. Als er een zondvloed van kippen verschijnt en ook nog een hermelijn-o-gram-bezorger aanbelt zit je al vol in het verhaal en wil je in één keer doorlezen tot het eind.
‘O-o…’ zei Das en zijn mond viel open. Heel de omgeving was verkipt. Boven, onder, achter, voor – alleen maar kippen. …. Lellen! Kammen! Kuiven! De helderrode kopjes! …. Pluimvoetige, warkuivige, halskragige kippen, allemaal gemaakt van veren. En in alle kleuren van de regenboog. Een paarse kip?’
De eerste uitgave van Stinkdier en Das verscheen in 2020, heeft bekroningen ontvangen en inmiddels is het boek in ruim twintig vertalingen verschenen. De Nederlandse versie is beeldend uit het Engels vertaald door Robbert-Jan Henkes. Zo beeldend dat je bijna de illustraties niet nodig hebt. Bijna, want een jongere lezer zal naast genieten van de geweldige illustraties van de Canadese Jon Klassen, ook blij zijn met enige extra context bij een aantal gebruikte woorden. Taal die kinderen van nu mogelijk niet zullen herkennen, maar absoluut in het sfeer van het verhaal passend zijn. Géén minpunt, de taal is uitdagend. Het geeft soms een andere blik of aanleiding tot opzoeken en ook de voorlezer heeft iets te doen in het naar klassieker neigende verhaal.
De paginagrote illustraties zijn meer dan het te bekijken waard. De illustraties vertellen in grote lijnen ook het verhaal zoals Klassen dit zo enorm sterk kan. Op de illustraties komen verhoudingen, sfeer en situaties prachtig tot uitdrukking en gaat je verbeelding als vanzelf met je aan de haal. Een mooi voorbeeld is ‘Belangrijk Stenenwerk‘ of ‘De Maankamer’, geweldig is ‘Heel de omgeving was verkipt‘.
Jon Klassen die je kunt kennen van bijv. De schedel of De rots van boven werd tijdens de Bologna Children’s Book Fair 2026 uit 263 genomineerden uit 74 landen gekozen tot winnaar van de ALMA (Astrid Lindgren Memorial Award) 2026 die hij op 25 mei 2026 in Stockholm krijgt uitgereikt.
Zover bekend is er van de Amerikaanse auteur Amy Timberlake niet eerder werk in Nederlandse vertaling verschenen. Bij enig speurwerk valt te ontdekken dat zij nog geen groot oeuvre op haar naam heeft staan, wel mooi werk waarvoor zij diverse prijzen kreeg toegekend en lees je ook dat Stinkdier en Das zelfs een trilogie is. Alle drie met de illustraties van Jon Klassen, de omslagillustraties van de oorspronkelijke uitgaven zien er fantastisch uit. Voor fans een leuk vooruitzien mochten er mogelijkheden tot vertalen zijn.
Amy Timberlake vertelt met volstrekt eigen stem een klein verhaal dat groots aanvoelt door zowel setting als onderwerp en onderliggende thema’s. Het dagelijkse leven van zowel Das als Stinkdier dat door maatschappelijke omstandigheden en natuurlijke verhoudingen wordt geleefd, bepaald en gewijzigd is toepasbaar op de eigen leefwereld van kinderen met daarbij alle emoties en karakters die er in te herkennen zijn. Diverse zinnen stemmen – of woorden: ‘stokpaardderletteren‘ – tot een lach – de raket-aardappel -, nadenken en bespreken:
‘Ja, laten we het hopen lijkt me goed gezegd. Lief en aardig zou ik willen dat de wereld was. Ik hoop dat de wereld zo wordt. Maar Das, als het waar was dat je met lief en aardig zijn het best een koninkrijk kan winnen – of wat dan ook kan winnen – waarom doet dan niet iedereen het?’
Verwacht niet dat je tijdens het lezen alleen met een serieuze blik kijkt en gedachten krijgt, de humor is nooit ver weg. Regelmatig schiet je in de lach om dit duo. Niet in het minst door de verfijnde schrijfstijl, de manier waarop uitroepen of geluiden zijn neergezet of de cursief geplaatste zinnen die je bewuster laten lezen en het voorlezen tot een gezamenlijk genietend feestje maken. Het kippenlogeerpartijtje is het op zichzelf staand al.
Het is genieten van bijv. ‘hennen weten van aanpakken‘ en ‘hanen zijn lastposten en willen altijd aandacht‘ of een tropisch kippenwoud. Het ‘Belangrijk Stenenwerk!‘ is in het begin volop aanwezig – zie de schutbladen – en komt in het begin in uitroepen of gedachten als ‘Kwartsiet!‘ en ‘Kunstzinnig!‘ regelmatig voor. Das is niet voor niets wetenschapper met enige Latijnse termen of een ‘Kwantumsprong!‘ en geeft een verdiepende laag aan het boek, maar hoe verder je komt hoe meer de twee dieren elkaar tegemoetkomen in bezigheden en gewoonten.
‘Nou dan zou ik morgen graag het verhaal van toermalijn permatiet willen horen, zei Stinkdier. ‘Ik ken niet veel stenenverhalen.’ … Stenen zijn nogal zwijgzaam. Heel anders dan oesters. Of de stenen beenklagers.’
Een uitbarsting is ook tussen deze twee karaktertjes niet ongewoon als emoties op de spits worden gedreven waarna een rood koffertje met touw dichtgebonden van een ongewenst dier weer tevoorschijn wordt gehaald.
Een verhaal waardoor je notities maakt als: dingen veranderen en gaan voorbij, maar komt iets anders voor terug; angst proberen te negeren; onnodige troep voor nodige ruimte; last geven of last zijn in de ogen van; begrip voor de ander ongeacht soort; doorbreken van gewoontes en flexibil zijn/oog voor de ander; over één kam scheren; in een opwelling ondoordacht handelen; ongewenst zijn; golf van geluk door wat oranje; excuus, afspraken en goedmaken; acuut handelen kan nodig zijn; diverse snoeshanen; samen de middenweg; emoties beheersen en weten hóe je iets zegt, want hoe zielig klinkt: ‘Dieren die niet van stinkdieren houden, houden nu eenmaal niet van stinkdieren. Niet iedereen wil een stinkdier.‘ Een letterlijke situatie ter verdediging tegenover de onderliggende figuurlijke factoren m.b.t. de huidige wereldsituatie kunnen gespreksstof geven.
Een gedachte aan de boeken Vos en Haas van VandenHeede voor de jongere lezers kan voorbijkomen, maar ook aan Lobels’ Kikker & Pad of het klassieke Wind in de wilgen van Grahame. Het prentenboek Een huis vol dieren van Smid kan een doorlezer zijn na deze eerste geweldige ‘Stinkdier en Das‘. Allemaal titels van niet de minste auteurs en illustratoren in kinderboekenland.
Stinkdier en Das: doordacht, goed geschreven en zeer talig met een onderwerp waarin diverse onderliggende thema’s in verhouding tot elkaar zijn verwerkt. Illustraties met inhoud in zowel zwartwit als kleur die bij meermaals bekijken steeds mooier en betekenisvoller worden. Lof voor vertaling en vormgeving. Voor de jonge veellezer vanaf een jaar of acht, ook voor de lezer in de middenbouw volop uitdaging en vooral een fantastische voorlezer.
Laat je verrassen door ‘Stinkdier en Das‘ en de ontroerende vriendschap tussen twee tegenstelde karakters! Het is uitzien naar deel 2.
Amy Timberlake, Stinkdier en Das, Jon Klassen, Hoogland en Van Klaveren, 2026, 147 blz., 9789089675064
