door vertaling door Bette Westera
Helaas mogen alleen pluizige acts optreden.
Elvis heeft het naar zijn zin in het circus. Er is altijd iets te doen. Of je nu het publiek van versnaperingen voorziet, achter de schermen schoonmaakt, materialen voor een act klaarzet of het licht in orde maakt, net zoals Elvis’ vader. Eén ding zou Elvis ook willen doen: zwieren en zwaaien aan de trapeze vóór publiek. Fluffie de flamingo wordt ingeschakeld. Zij wil haar vriend in de nachtelijke uren helpen oefenen. Overdag is geen optie, want helaas, de circusdirecteur houdt niet van schubben en stekels in de piste en vindt dat aanleren van de salto en de twist vast geen goed idee. De regels hangen zelfs zichtbaar voor iedereen op. Een hele groep dieren is door de opvatting van pinguïn Dick uitgesloten van kansen en wensen.
Het toeval wil dat er een kermis komt te staan naast de circustent, dat betekent: concurrentie! Het behouden van publiek denkt de directeur met een paar nieuwe acts op te lossen. Elvis denkt op zijn beurt zijn kans te grijpen om de zwierige kunsten en geoefende sprongen ín de spotlights te showen. Weer helaas. Directeur Dick heeft al bedacht: door Elvis als ijsverkoper aan te stellen hij kan bezuinigen op personeelskosten. Elvis is nu een goedkope IJscodil. Elvis is behoorlijk teleurgesteld, hij mag nog steeds niet in de piste en huilt krokodillentranen.
Waarom heb ik geen vacht, / geen veren en geen manen?
Een vacht is zacht, / maar zit alleen van buiten
Het spijt me dat er dieren zijn / die schubben buitensluiten.
Elvis valt die avond in moeder Krokodils armen in slaap en beleeft een wonderlijke avontuur. Hij droomt over ijs in soorten en maten, in hoorntjes en op stokjes, vliegend als raketjes. Hij krijgt een idee! Bestrooid met spikkeltjes zwieren zijn verkochte ijsjes met een salto achterwaarts naar konijntjes, giraffes, panda’s en zelfs een tijger die ook in een trein zat. Het is complete ‘ijs-acrobatiek’. Zijn act wordt als ‘croctastisch’ gekopt in het Algemeen Vachtblad. Een levensecht droomavontuur zie je in de illustraties aan je oog ontrollen. Touwspringende egeltjes, een drietal kameleons of andere schubachtigen op een éénwieler, een schildpad op een skateboard, je komt ogen tekort door alle plezier die alle dieren vanzelfsprekend samen hebben. Een gedroomd beeld op een roze wolk wordt realiteit: ieder dier met schub, stekel, veer of pluis mag laten zien welk talent het heeft dat door IJscodil niet bij een droom blijft.
Dit prentenboek is er eentje uit de categorie ‘hoe vaker je bladert, hoe meer je ziet’. Rebecca Cobb weet in een veelal zelfde kleurstelling veel te vertellen. De ene keer staat een enkel dier met object centraal met witte achtergrond, de andere keer heeft alles kleur, is er veel te zien en dat alles zonder dat het overdadig wordt. Het valt op dat illustraties zeer passend zijn voor jongere kinderen. De mimiek is nergens eng, wilde dieren zijn aaibaar zonder dat herkenning verloren gaat en gebruiksvoorwerpen uit huis kunnen worden benoemd of objecten herkend uit openbare ruimte.
De zwierende Elvis op het omslag is een voorzet op wat je ziet op de platen, inclusief spikkels van het schutblad. Het schort dat hij voor het titelblad draagt heeft een functie. Zolang hij werkzaam moet zijn achter de schermen zie het omgeknoopt, zodra hij zo vrij als een vogel met Fluffie aan de trapeze zwiert zie je een verentooi verschijnen.
Dezelfde Fluffie die hem van een portie zelfvertrouwen voorziet: ‘Fantastisch’ juichte Fluffie. / ‘Magnifiek, je hebt talent!‘
In een paar platen zie je Elvis van een ietwat onzeker persoontje dat eerst gluurt vanachter het gordijn zich ontpoppen tot een vol zelfvertrouwen volwaardig artiest, in-de-dop dan. Bijna in de schijnwerpers, in de nacht nog zonder publiek.
In enkele woorden wordt de aankleding van en situatie in de circustent geschetst: ‘de acts, de lekkernijen, / de roodfluwelen stoelen, / het publiek in rijen.’ waarna op de volgende pagina: ‘Zijn moeder popte popcorn / en zijn vader deed het licht. / Maar niemand mocht ze zien, / ze bleven altijd uit het zicht.‘ Het behoeft geen toelichting dat je ieder zelfstandig naamwoord of begrip kunt terugvinden in de illustraties. Dit geldt voor iedere plaat per twee pagina’s en daardoor is er door een onbegrepen woord direct uitleg te vinden dan wel aan te wijzen tijdens het voorlezen. Het is bewonderingswaardig hoe Westera tijdens het vertalen de tekst niet alleen heeft vertaald, de goede rijmwoorden heeft gevonden en verwerkt, maar daarbij ook nog een kloppend metrum heeft aangehouden. Dit bevordert de leesbaarheid des te meer, zeker voor de jonge toehoorder die misschien niet alle woorden kent of begrijpt.
Naast uitleg is er ook veel zelf te ontdekken. Zoek bijv. een affiche in de woonwagen (ook ergens te vinden) van Fluffie, een geweldig voorlees- en prentenboek Een tijger in de trein, de verschillende hoofdtooien tijdens de trapezeoefening, de krulspelden, een knuffelkrokodil, een goudvis in een kom en vooral wanneer je die kunt zien is van belang in dit verhaal.
Het originele titelblad mag een aparte vermelding. In de afzonderlijke affiches worden de gevederde en artiesten met vacht aangekondigd van ‘Circus Zig-Zag’. Hierin zijn naast de colofongegevens, vormgever Irma Hornman, vertaler Bette Westera en vanzelf schrijver Mariesa Dulak en illustrator Rebecca Cobb opgenomen. Het kijkplezier is echt overal aanwezig voor een jonge lezerkijker.
In dit circus mogen alle dieren een hoofdrol hebben, dat is nu anders dan vroeger. Door dit prentenboek erbij te nemen waarin alle dieren voorkomen kan hierover een geanimeerd gesprek ontstaan. Of door de vraag: wat als de droom van Elvis niet ingevuld kan worden zoals hij heeft bedacht? Als Dick niet van een ijsverkoper met kunstjes wil weten? Eén ding staat vast, het zou geweldig zijn als de mooiste boodschap in De IJscodil na het lezen voor iedereen wél wordt opgepakt: ‘Jouw zachtheid, lieve schat, / zit niet vanbuiten, maar vanbinnen. / Die twinkelt in jouw binnenste / als sterren in de nacht.’
Een prachtig, ontzettend leuk prentenboek. Er wordt op wervelende wijze in rijke taal en fantastische illustraties verhaald dat iedereen, ongeacht het uiterlijk en de bouw, ertoe doet en erbij hoort. Over eigenwaarde, zelfvertrouwen, gelijkwaardigheid en meer. Een prentenboek waarin alles van illustratie tot tekst, van vormgeving tot vertaling, tot in de puntjes natuurlijk op elkaar is afgestemd. Een echt kinderprentenboek, een blijvende aanrader!
Mariesa Dulak, De IJscodil, illustrator Rebecca Cobb, vertaler Bette Westera, Querido, 2026, 40 blz., 9789045132327
