door Door Ria en Feline
Het verhaal Duizend Vadem was eerder te lezen in Hele verhalen voor een halve soldaat, een raamvertelling over broers die om de grenspost te mogen passeren op weg naar het front verhalen vertellen, ofwel broers, soldaten, volhouden, overleven, kanonnenvoer. Het boek dat werd bekroond met een Gouden Penseel, een Zilveren Griffel én de Woutertje Pieterse Prijs heeft nu een bijzondere ‘extra’.
In Duizend Vadem wordt een van de verhalen uit Hele verhalen voor een halve soldaat opnieuw verteld. Een bewerking waarin de bijzondere illustraties van Moos Boeke leidend zijn en de tekst een meer ondergeschikte rol heeft gekregen. Een bewerking die een boek werd zoals het er nu ligt, door een afstudeerproject van Moos Boeke aan de hogeschool voor de kunsten ArtEZ.
In de eerste versie van dit verhaal, waarin de prachtige afbeeldingen van Ludwig Volbeda de tekst ondersteunen, is de tekst uitgebreider en kent het enkele andere elementen. In Duizend Vadem wordt het verhaal dus op een andere manier weergegeven – met beperkter tekst dan bij een graphic novel – wat heel goed werkt.
Het enge, eenzame en duistere komt al naar voren op het omslag. Een grote eland met twee figuren op de rug, de een makkelijker te onderscheiden dan de ander. Een lantaarn met fel schijnsel en een stad in de verte. En vooral een donkere vlakte in het midden. Via het bos op de schutbladen komen we bij het huisje van de broers. Warres oudere broer Bor vertelt verhalen. Het verhaal van Duizend Vadem vertelt hij keer op keer. Want het is een gevaarlijk, ijskoud, vreselijk diep en een enorm uitgestrekt meer. Het zou een leven duren om de bodem te bereiken, door het sombere, troebele en groene water. Warre heeft een hekel aan het verhaal, maar Bor vertelt het om zijn broertje te beschermen. De boodschap? Blijf weg bij het meer.
‘Wie wacht daar in het Vademdiep? / Wie steelt uw kind’ren in ’t geniep? / Wie is de bruid van Vader Kroos? / Roos, Roos Tondeldoos.’
Vervolgens wordt het verhaal in delen verder verteld. In deel één moet Bor hout gaan hakken, want het brandhout is bijna op. In deel twee merkt Warre dat het zonder de verhalen van Bor wel erg stil is. Plots komt grote Eland alleen terug. Eland, die door Bor is opgevoed en enkel naar hem luistert. Dat kan niets goeds betekenen.
In de volgende zes delen wordt o.a. over de zoektocht naar Bor verteld. ‘De den had hem tegen de grond geslagen.’ – ‘Maar hij zag lijkbleek en ademde moeilijk.’ Warre weet dat er alleen hulp aan de overkant van het meer te vinden is. Het enorme bevroren vervloekte meer en de stad die na uren rijden pas bereikt kan worden. Een lantaarn speelt een rol.
‘En zelfs de donkerste nacht is dan niet donker meer.‘
Het vertellen van het verhaal op deze wijze is enorm sterk gedaan. De secure vormgeving; welke tekst op welke bladzijde passend is, draagt ontzettend bij aan het karakter van het verhaal. Er wordt met een voelbare stilte in vertraagd tempo verteld, zoals het alleen kan bij twee mensen die in hun eentje in een heel stil natuurlandschap wonen. Je ervaart de angst, de moed, de ijzige kou, de liefde voor elkaar. Het geheel wordt versterkt door de in grijstinten getekende platen en draagt positief bij aan de sfeer.
Moos Boeke heeft dus ontzettend passende, sfeervolle afbeeldingen gecreëerd. In bijna gedachteloze strepen potloodgrijs of houtskool wordt beweging weergeven en met diepe, uitgeveegde banen conté wordt het donker verbeeld. Door ‘krassen’ die verschillende richtingen uitgaan worden de vormen van voor- en achtergrond duidelijk onderscheiden. Waar er lantaarnlicht is, zijn de onderwerpen een stuk minder gedetailleerd, alsof ze als het ware overbelicht zijn. Soms gedetailleerd, soms haast schetsmatig. Waar de ene scène onwijs gedetailleerd is, heeft een andere een soort Dick Bruna-achtige verschijning. Alle componenten samen maakt dat dit alles een zo treffend goed geheel is. Boeke is er zeer in geslaagd deze bewerkte vertelling een eigen karakter te geven waardoor het een verhaal is geworden los van de tekst en dat maakt het ook zo een buitengewone mooie uitgave.
Duizend Vadem is een bijzonder fraai kunstboek en een zeer geslaagde verbeelde vertelling van het verhaal. Prachtig om menig kunstenaar of verhalenverteller door te laten inspireren. Het is mooi en interessant om te zien hoe zowel Ludwig Volbeda als Moos Boeke beiden tot een mystieke sfeer komen die het verhaal werkelijk recht doet, ieder op eigen unieke wijze.
Duizend Vadem is een ontzettend mooi verzamelitem en een waardevolle toevoeging aan menig boekencollectie.
Benny Lindelauf, Duizend Vadem, illustrator Moos Boeke, Querido, 2026, 128 blz., 9789045131931
