door In april 2025 een geplaatst verzamelstuk Ëdouard Louis – zes vertaalde en zes gelezen boeken’ met eronder: ‘Gewoon iedere Édouard Louis lezen en in huis halen. Ook een volgende.’ Eind 2025 kwam de zevende inderdaad in huis. Het lezen van eigen boeken wacht vaak tot de zomervakantie, ook nu. De verwachting was dat deze Louis minder nieuwe feiten zou prijsgeven over het gezin waarvan al zoveel was verteld. En dat klopt, ten dele want er lijkt een omslag te zijn in gevoel van de schrijver ten aanzien van afkomst en de daaraan gerelateerde kansen en problemen.
Sociale klasse met daarbij de triestheid m.b.t. armoede, geweld en nauwelijks genoten onderwijs komt ook zeker terug. Weten wat je ongeveer kunt tegenkomen is, hoe vreemd gezien alle sociologische aspecten zo Louis de afkomst en klasse benaderd, ook fijn als het lezen niet heel snel gaat door in dit geval hogere temperaturen dan andere jaren op de vakantiebestemming. Dat geeft gelijk een volgende gedachte: hoe zouden alle klimaatveranderingen worden gezien, zijn ze van invloed op het milieu, het denken en doen, waarin Louis opgroeide en waarover hij nu meerdere boeken schreef?
De ondergang slaat op Edouards broer die door geweld, drank en drugs ten onder gaat. Het boek begint met het bericht van zijn overlijden. ‘Ik voelde niets toen ik hoorde dat mijn broer dood was; geen droefheid, geen wanhoop, geen blijdschap, geen genoegen.‘ Was zijn broer een zo luidruchtig agressief persoon? Van wat je leest was het juist eerder een stil persoon. Louis stelt vragen aan zijn moeder, aan vrouwen waarmee een relatie was en allen geven aan, (zacht)aardig en rustig:
‘Hij was het braafste, liefste kind dat ik heb gekend.‘ – ‘Was het – die stilte – de voorwaarde waaronder mijn broer in zijn binnenste geduldig, langzaam, de storm kon ontwikkelen die hem op een dag naar zijn ondergang zou leiden?‘
Het eerder genoemde mogelijk minder nieuwe feiten in dit zevende boek zijn er op een bepaalde wijze toch wel. Ze lijken er te zijn als constateringen en gedachten van Louis, de feiten die hij onderzoekt, beschouwt en afweegt of die de ondergang van zijn broer hadden kunnen voorkomen dan wel of deze de oorzaak ervan zijn. Nieuw in een Louis is dat deze benadrukt worden doordat ze op een verder lege bladzijde zijn geplaatst. Of dit veel toevoegt aan het geheel, minder herhaling is vaak meer.
Het naar verwachting slotstuk van de familieboeken zou los gelezen kunnen worden van de zes eerdere – overigens zou ik iedereen aanraden eerst andere op te pakken – en wel om de reden van meer gevoel van reflectie op kansen door afkomst en kansen op onderwijs in De ondergang. Bewust twee keer ‘kansen’. Afkomst en sociale omgeving kunnen de kans op onderwijs, op vervolgopleiding bepalen. De wil en motivatie om desondanks kansen te bieden en of te zoeken mogelijk is een andere kans, een ander gegeven. Dat laatste is nu net wat zowel bij vader van de broer én bij de vader van Louis wordt gemist. En o wat maakt uitzichtloosheid in combinatie met genotmiddelen dan veel kapot.
‘Wat ik zie – en wat ik probeer te zeggen is denk ik belangrijk om mijn broer te begrijpen – is dat we ons in onze wereld niet konden veroorloven iets te proberen, terwijl er in andere werelden wél fouten kunnen worden gemaakt, en ik dacht bij mezelf – dit is maar een hypothese, het is nu te laat – dat als mijn broer in een andere wereld was opgegroeid, onze ouders hem het benodigde geld voor zijn opleiding wél hadden gegeven, dan hadden ze dat kúnnen doen, (…) en misschien had die opleiding zijn leven veranderd, en misschien was hij dan iemand anders geworden, en misschien was hij dan gelukkiger geweest, had hij zich meer ontplooid, zoals ze dat noemen, en misschien zou hij dankzij dat nieuwe geluk niet ten onder zijn gegaan, en zou hij nu niet dood zijn, we zullen het nooit weten, want in onze wereld was proberen geen optie…’
Als er één Louis herlezen kan worden is het deze. Zeven boeken uitgegeven van 2018 tot deze in 2025. Ik als gewone lezer merk op dat het lijkt dat Louis ouder is geworden, ervaren en wijzer misschien, je ervaart een vorm van mildheid. Waar de eerste zin zegt dat hij niets voelt bij het overlijden van zijn broer – dit is geen oordeel, dit gevoel kan je echt overkomen – lees je aan het eind dat hij het niet weet. ‘Mijn vrienden hebben duidelijk omlijnde ideeën en ik weet het niet, ik weet het niet.’ Het raakt onverwachts. Schreef hij daarom dit boek De ondergang? Om te onderzoeken wat hij niet wist, te weinig wist over zijn broer? Was de scheiding van beider moeder van zijn vader een punt? Was het gedrag van vader een medeoorzaak? Maar weten we ooit alles over iemand wat die heeft gedaan en gedacht? En hoe zit met dat we ook aspecten vergeten uit een jeugd, uit een leven?
Het boek gaat vast over meer dan hierboven genoemd, dit is wat bovenkomt als het boek anderhalve week uit is.
Misschien weet ik niets over mijn broer, maar ik wil kunnen geloven wat ik weet. Misschien heb ik een verhaal nodig, een verklaring, iets dat betekenis geeft. / Een schild tegen het vergeten.
Zeer benieuwd waarmee Edouard Louis de lezer na dit slot in een volgend boek verrast. Eén ding staat vast, deze lezer pakt het weer op. De ondergang gaat voor nu naast de andere verzamelde exemplaren op de plank in de boekenkast.
Voor wie wil weten wat ik kort over de eerste zes boeken schreef: Édouard Louis – zes vertaalde en zes gelezen boeken en zeven is 7
Edouard Louis, De ondergang, vertaling Kiki Coumans, uitgeverij De Bezige Bij, 2025, 232, blz., 9789403134161
