door Stedevaart is een fijne verhalenbundel met als gemene deler Jan Brokkens reizen naar plaatsen met een verhaal over de kunsten. Het boek is in 2020 verschenen en bevat zowel eerder gepubliceerde als ongepubliceerde verhalen. Achterin geeft hij duiding bij de totstandkoming: soms heeft hij iets geschreven voor een reistijdschrift, een andere keer is iets op papier gekomen omdat hij zelf op vakantie was en op het spoor kwam van een interessant (historisch) persoon.
Reizen is iets moois (zoals Brokken zegt: “Door te reizen en te lezen voeg je telkens kleine stukjes toe aan je eigen autobiografie”) maar zoveel als hij van de wereld heeft gezien is niet voor iedereen weggelegd. Gelukkig maar dat hij er beeldend over kan schrijven zodat iedere lezer er ofwel herkenning in kan vinden ofwel iets uit kan leren.
Een voorbeeld dicht bij huis: ik had wel eens van het door het Concertgebouw georganiseerde Mahler Festival gehoord, maar niet begrepen (en me nooit in verdiept) waarom het hier in Nederland zo groots werd gehouden. Blijkt dat de componist Gustav Mahler heel graag naar Amsterdam kwam omdat dirigent Mengelberg hem beter dan ieder ander kon verstaan.
Nu kun je hierbij nog denken dat je dat heus had kunnen weten; in de andere ruim twintig verhalen staan de levens en werken van kunstenaars of kunsten beschreven die veelal onbekend zijn. De botanische tuin in Cagliari die door Eva Calvino werd bijgehouden, moeder van schrijver Italo Calvino; de filosoof Nishida in Kyoto; de makers van het toneelstuk Parade in Montmartre.
Er zijn meerdere foto’s in kleur in het boek opgenomen die echt een meerwaarde hebben. Terwijl je leest vormt zich automatisch een beeld in je hoofd. Andere keren moet je zelf een en ander opzoeken om te begrijpen waar Brokken over spreekt, vooral als het over muziek gaat uiteraard. Van de schilderijen van Giorgio Morandi had ik nog niet veel gezien; door de afbeeldingen begrijp je beter waarom de schilder nauwelijks buiten Bologna kwam.
Niet altijd is alles mooi. Brokken heeft meerdere keren Venetië en Berlijn bezocht en de steden zien veranderen in authentieke plaatsen naar toeristische oorden waar een ambacht zoals boekbinden verdwijnt of waar te veel musea verrijzen. In Riga is dan weer een positieve trend te bespeuren: na de economische recessie van 2013 blijft cultuur belangrijk en wordt er een nieuwe grote nationale bibliotheek geopend.
Stedevaart bracht me nieuwe namen en kunstwerken en een paar toevoegingen aan de ‘ooit-te-bezoekenlijst’. Arcachon bijvoorbeeld, een plaats aan zee waar Claude Debussy op adem kwam.
Er is voor iedere lezer die een nieuwsgierige blik op de wereld heeft wel iets te genieten in dit boek.
Jan Brokken, Stedevaart, Atlas Contact, 2020, 416 blz., 9789045040141.
