door Ieder verhaal begint ergens. Vaak is het voordat het begint al begonnen. Het verhaal van Eliza is dat ook, allang.
Krekel was een verdwijnboek voor mij. Je verdwijnt; leest, hoort en ziet niet zoveel, alleen de letters en die wereld. En eerlijk gezegd: dat had ik niet helemaal verwacht. Ergens ook weer wel, zomaar een voorgevoel. Wat ik wel kon verwachten wist ik niet goed, want de wereld van Lampje ken ik niet, die verlicht mijn kast in nog ongelezen staat.
Vijf broers van Eliza zijn verdronken op zee, wat haar vader volgens haar stiefmoeder zegt. De zesde broer is er nog wel: Krekel. Samen gaan ze helemaal naar de Witte Kliffen, tegen de adviezen van velen in, want Eliza gelooft niet dat ze er niet meer zijn. Krekel lijkt een bangerik, een huilebalk, een last.
De reis naar de Witte Kliffen is er niet een zonder slag of stoot. Mensen vinden iets van hen; hoe jong ze zijn, hoe ze eruitzien, wat ze kunnen, dat ze niet alleen horen te zijn. De reis kan ook gezien worden als een metamorfose qua uiterlijk en innerlijk. Wanneer volg je gevoel en/of verstand?
De tijdssprongen die Annet Schaap maakt, werken goed waardoor het verhaal zich ontrafelt en steeds duidelijker wordt hoe de situatie ontstaan is. Het geeft het verhaal een raadselachtige uitstraling die goed werkt. De manier waarop Schaap daarbij taal inzet is heel passend bij de wereld en sfeer, ze is niet bang om grimmig te zijn.
Door taal en tijdssprongen wordt bijvoorbeeld duidelijker waarom Eliza niet thuis wil zijn, hoe over Krekel gedacht wordt en hoe het verhaal van hun vader is. Personages hebben allemaal een verhaal en zijn goed uitgewerkt.
Personages Juf Amalia en Schipper Berg brengen andere perspectieven in het verhaal, net als het muurbeeld van Amalia: Jezus aan het kruis. Hetgeen je meemaakt in je leven en bepaalde normen en waarden die je meekrijgt gedurende je leven, kunnen richting geven aan wat je kinderen wil meegeven. Of het nu eigen kinderen zijn of leerlingen. Juf Amalia heeft ze ook, maar komt er (door de meningen van Jezus in haar hoofd) achter dat het soms ook anders kan.
Schipper Berg lijkt veel niets te kunnen schelen, gaandeweg lees je dat ook hij een verhaal heeft, liefde nodig heeft en geeft. Hij is van mening dat de kinderen al iets zijn en niet altijd meer hoeven te leren op school. Een mooie boodschap; ieder kind is al vanalles.
Het verhaal lijkt voornamelijk over Eliza te gaan, over haar moed, kracht en doorzettingsvermogen om haar broers te vinden. Het is daarom logisch dat in veel reviews over haar geschreven wordt en minder over Krekel zelf. Tegelijkertijd is het dat ook niet, het legt gelijk ‘het probleem’ bloot: Krekel is niet zichtbaar, er wordt nauwelijks tot niet over hem gepraat, hij wordt bijna doodgezwegen. Hij bestaat niet, tenzij hij goed genoeg is om de schuld te krijgen. Zijn komst is de schuld van de hele situatie.
Maar Krekel observeert en is niet dom. Uiteindelijk laat Krekel meer van zich horen en zit hij minder verstopt. Dat gun je ieder kind, hoe iemand ook is of wat zijn situatie ook is. Er is ellende, maar uiteindelijk overwinnen hoop en liefde. Ook voor ‘Nergensthuizers’, ik vond het een mooie term die raak weergeeft hoe mensen zich soms voelen.
Hier blaast de wind de hoofden leeg, blaast de gedachten weg over wat er allemaal niet kan, wat er wel en niet bestaat, hoe het moet en hoe het hoort.
Krekel leest bijna als een sprookje, maar is het toch ook niet. Het verhaal kabbelt, golft en spuwt als de zee. Rustiger bij eb, spuwend wanneer het vloed is. Net als het leven dus. Er zitten mooie (maatschappijkritische) boodschappen/onderwerpen in het verhaal: zichtbaar worden op jouw manier, autonomie, veerkracht, gelief voelen, hulp krijgen/aanvaarden (uit onverwachte hoek), verlangen, het waard zijn, onmachtig voelen, metamorfose, voor een ander en voor jezelf zorgen.
Is het voor kinderen? Ja, ik had het heel erg graag als kind gelezen. Of het voor ieder kind een fijn verhaal is, is een andere vraag, maar dat is de vraag bij ieder (jeugd)boek. Ieder kind zal uit dit boek iets halen. Daarbij zijn kinderen bij het lezen van verhalen veerkrachtiger dan soms gedacht wordt.
De boottocht deed me, door alle personages, soms denken aan De Nooitlek van De Kleine Kapitein. Qua sfeer en het verdwijnen in een verhaal deed het mij ook denken aan Lepelsnijder van Marjolijn Hof. Krekel past wat mij betreft dus in dit mooie rijtje. Tijd om binnenkort eens aan Lampje te beginnen.
Ieder verhaal eindigt ergens. Maar soms is het na het einde nog niet afgelopen, nog niet helemaal. Het verhaal van Krekel is dat ook nog niet.
Annet Schaap, Krekel, illustraties Annet Schaap, Querido, 2025, 415 blz., 9789045131153
