door illustraties Sanne te Loo
Enige tijd terug werd ‘Maantje verhuist de zee’ gelezen, het vierde Maantje verscheen in december 2025. Het is weer een deel vol levendige fantasie, kinderlogica en ook een realiteit waardoor Maantje onderstaand citaat uitspreekt:
‘Maantje kijkt uit over de golven. ‘Ik sta de zee te verhuizen,’ zegt ze. ‘Een week geleden is oma verhuisd, eerst woonde ze in de wereld, nu woont ze in mijn hoofd. Ze zwom graag in zee. Dus nu verhuis ik de zee naar mijn hoofd, dan kan ze daar ook zwemmen.’
Dit citaat neerzetten is geen plot weggeven, het staat ook op de achterkant van ‘Maantje verhuist de zee‘ vermeld:
‘Maantje is een meisje vol verhalen. Ze kan ze niet alleen bedenken en vertellen, ze kan ze ook mooi opschrijven. Als oma zó ziek is dat ze niet meer beter kan worden, schrijft Maantje een verhaal voor haar, om haar nog één keer vrolijk te maken. Dat lukt.
Als oma er niet meer is, moet Maantje verhalen verzinnen om zelf weer vrolijk te worden. Dat lukt ook.‘
Gewoon weten waarover een boek gaat bij een zwaarder maar realistisch onderwerp is vaak fijn. Wie Sjoerd Kuypers werk kent weet ook dat hij op een warme maar duidelijke manier moeilijke onderwerpen niet uit de weg gaat.
‘Verdrietige dingen worden nog verdrietiger als je ze moet vertellen. – Omdat je dan opeens weet dat het echt waar is.’
Alles wordt benoemd, Maantje is zelfs aanwezig in oma’s huis als ze overlijdt of wanneer de kist met oma erin het huis uitgaat. Maantje verwoordt helder: ‘Het is oma niet meer, .. maar je kunt nog goed zien dat het oma was.‘ De gebeurtenissen rondom het afscheid worden zodanig beschreven, benoemd of gedacht vanuit een kind dat dit boek een enorme hulp kan zijn ter informatie of bij verwerking. Naast dat je genietend leest over alle andere verhalen die Maantje aanhaalt over bijv. de Surinamereis en logeerpartijen bij oma thuis of in het huisje op het strand. De zelfgemaakte poppen die door oma in haar theater tot leven kwamen spelen ook een rol waarvan je een gedeelte op de zo passende omslagillustratie door Sanne te Loo ziet.
De illustraties zijn stuk voor stuk enorm sfeervol, met fantasie of een realistisch beeld en sommige zou je zo in een lijstje willen doen. Spontaan kan worden genoemd de ontroerende illustratie als Maantje en oma beiden in de woonkamer staan. ‘Ik heb een tovewsteentje ondew m’n tong‘ en met de titel ‘oma-grapje’ zou deze zo aan de wand kunnen hangen.
De plaat in oma’s werkkamer met speelpoppen is geweldig, daar waar Maantje een briefje vindt met ‘Maantje mag als eerste kiezen.‘ en die aanspoort tot zelf verhalen verzinnen en vertellen. De laatste erg mooie illustratie waar Maantje aan zee staat geeft ruimte om herinneringen te laten komen of opening om gedachten te uiten.
Bij de beschreven gebeurtenissen, realistisch of in fantasie, staat regelmatig een detail geïllustreerd of een paginagrote plaat waarbij ruimte is voor verdere eigen invulling. Niet alles is daarbij té serieus, soms geeft het zelfs een glimlach door gebruikte fantasie en soms zal het een traantje wegpinken zijn, maar het geheel geeft wel een beeld van kinderen serieus nemen in zowel tekst als illustratie.
‘Weet je wie verstand van kinderen hebben? Kinderen. En Maantje heeft ontzettend veel verstand van Maantje, dus zij mag het zeggen.‘ Maantje mag en gaat mee naar oma, ook als ze heel erg ziek is, want ze heeft al zoveel gehuild en ze zegt ‘mijn traanklieren zijn zo droog als een stofzuigerzak.‘ Ze vindt dat ‘een goeie‘ en ze weet ook ‘ze wordt vrolijk van mij‘. Kinderen mogen in deze Maantje de emotie ervaren en worden niet weggehouden van en uit de echte wereld zodat ze geleidelijker aan volwassen kunnen worden. Met ook een beetje grote mensen humor als het licht uitgaat of de gordijntjes dicht worden gedaan, het ‘einde voorstelling‘ is.
‘Maantje verhuist de zee‘ geeft in taal en beeld mooi en liefdevol aan hoe je een ingrijpende gebeurtenis een troostende plaats kunt geven. De verhalen bevatten natuurlijk volop emotie en toch voert het verdrietige niet de boventoon. Door vertelwijze is er plaats voor relativering met een weemoedige glimlach. Herinneringen waarbij een niet weg te stoppen traan als sneeuw voor de zon omgezet kan worden in een gemeende lach. Een manier van spelenderwijs verwerken wordt aangereikt door de poppen van oma. Of het nu een gebeurtenis naspelen is of er creatief mee aan de slag gaan om zelf een pop te maken. Misschien hangen er dan op een keer ook figuren te drogen aan de waslijn.
Wat ook naar voren komt door ‘Maantje verhuist de zee‘ is dat het slim is om bepaalde zaken goed te regelen. Niet alleen omdat iemand dan niet meer zelf kan vertellen hoe het e.e.a. geregeld zou willen zien, maar ook om nadenk-werk uit handen te nemen voor degenen die met of door emotie beslissingen moeten nemen. Maantjes oma deed dat op haar geheel eigen wijze, het gedeelte waarmee het boek begint. Ze stuurde beide zonen een e-mail met een lijst wensen en feiten. Eerst lijkt dat onpersoonlijk maar zo ook oma schreef, als je dat per telefoon vertelt – een zoon woont in Suriname – ben je de helft zo weer vergeten en soms weet je iets gewoon niet.
Aan het woordje ‘als‘ heeft Maantje dan ‘opeens een gloeiende hekel‘, want ze weet dan ook ‘Na als komt alleen maar verdriet.‘ Dat vergeten, niet weten en als, zogezegd bijzonder kan uitpakken komt mede door het briefje op oma’s laptop: ‘Voor Maantje en al haar verhalen.’ De mogelijk voor haar leeftijd wat wijze Maantje geeft een eigen draai aan het geheel. Een draai waaruit tevens blijkt hoe warm haar band met oma was en hoe goed ze elkaar kenden.
Verhalen lopen als een rode draad door dit verhaal heen. Het verhaal waarmee het boek echt begint, op het terras met de man en de leeuw, en papa haar plots haar echte naam, Amani, zegt. Het verhaal met Maantjes ongebreidelde fantasie dat ze aan oma schrijft. De verhalen over de reis naar Suriname, de verhalen met de poppen, de verhalen over vroeger en opa, verhalen over logeren thuis en aan zee. Verhalen groter en kleiner.
‘Maar het fijnste was als ik bij oma mocht logeren in haar huisje op het strand. Je hoorde de golven als je in slaap viel en je hoorde de golven als je wakker werd. En samen lekker dingen maken voor het ontbijt. Oma heeft me duizend boeken voorgelezen.‘
Wat ben je geliefd als erover je wordt gezegd dat je goed bent in kleine wereldjes en dapper in de grote wereld.
Wat ben je rijk als je zoveel verhalen kunt vertellen en verbeelden zoals deze makers. Sanne te Loo geeft een wereld aan beelden in prachtige, grappige of ontroerende illustraties in bijpassende kleuren. Sjoerd Kuyper geeft trefzekere woorden aan verhalen zoals het leven, de wereld is. Beiden kunnen dit met alle emotie waarbij het positieve gevoel de boventoon voert.
‘Maantje verhuist de zee’ is een prachtig vierde deel van een kwartet. Zelf lezen vanaf 8 jaar of voorlezen vanaf 6 jaar. *)
Sjoerd Kuyper, Maantje verhuist de zee, illustrator Sanne te Loo, Hoogland en Van Klaveren, 2025, 80 blz., 9789089674791
*) lees vooral ook het nawoord. Het boek is een eerbetoon aan Kuypers zus. Een qr-code geeft toegang tot de in het verhaal genoemde muziek van Schumann.
Andere delen:
Maantje en het kerstfeest van de dieren 2022, ill. Sanne te Loo
Maantje schrijft een boek 2023, ill. Sanne te Loo
Maantje – 1e druk 2020 met ill. Alice Hoogstad en een heruitgave deel 1 2023 met ill. Sanne te Loo
