Bette Westera & Barbara de Wolf – Klaartje Klieder

Op de achterkant van dit door omslagillustratie in het oog springende boek staat: ‘een vrolijk verhaal over tekenen en jezelf zijn voor lezers vanaf 7 jaar.‘ Met andere woorden voor beginnende lezers. Een tip is om dit juist ook aan het begin van een schooljaar in een groep 3 / klas 1 voor te lezen, en natuurlijk in groep 4 en 5 / klas 2 en 3. Want hoe belangrijk is het om te laten zien dat een beginnend leesboek als dit zonder enige avi-duiding, oké ook voor de wat gevorderde lezertjes, gewoonweg echt geweldig is? En hoe belangrijk is het om aan het begin van een schooljaar ook te laten zien dat iedereen in de groep erbij past en hoort hoe je ook doet of bent?

Klaartjes gedachten dwalen af in het eerste hoofdstuk. Het is stil in de klas tijdens een spreekbeurt en het doet door die gedachten vermoeden dat ze buiten zijn houdt en erg van dieren dichtbij huis, ze weet er alles van. Vind je het vreemd dat je dan soms niet brandschoon bent? Ontdekkend leren en spelen! De vraag waarover zij haar spreekbeurt moet houden wordt geparkeerd doordat de juf eerst die belangrijke brief van de Voormalige Koningin gaat voorlezen die alles met eigen creativiteit, durven, zelf doen en jezelf blijven te maken heeft.

In de brief staat dat de Voormalige Koningin een tekenwedstrijd organiseert voor de groepen 4 en 5. Haar nieuwe paleis heeft 21 kamers, maar de muren zijn saai wit. Uit de inzendingen worden 21 kinderen – plus 1 reserve – gekozen om op een dag de muren van een tekening te voorzien. Klaartje wil zo graag netjes tekenen dat er telkens iets misgaat. Thuis een volgende poging en voor ze het weet heeft haar zus het wedstrijdvel vol getekend. En juist Klaartje wint uit haar klas die dag uit naar het paleis. Dat die dag iets anders loopt mede door die ene reserve ook uit Klaartjes klas kun je verwachten. Dat de zussen eerlijk moeten zijn over het meedoen aan de wedstrijd is moeder duidelijk in: ‘Niks meer aan te doen. / Maak er maar het beste van.’ Gelijk een aanknopingspunt over zelf je probleempjes aanpakken en zelfredzaam zijn. Misschien is onverwachte vriendschap, samenwerken en talenten ook wel een onderwerp? Het einde van het avontuur geeft aan dat je niet altijd weet wat iemand denkt of hoe iemand is waardoor er voor Klaartje een verrassing is en tegelijkertijd de vraag van het begin wordt beantwoord.

Naast dat ‘Klaartje Klieder’ leuk en Bette Westera-talig is, zijn er verschillende onderlagen in het verhaal verwerkt. Je kunt het hebben over het op de achterkant genoemde jezelf zijn en expressief kunnen en mogen zijn zonder binnen die lijntjes te moeten kleuren, maar ook kun je het hebben over protocol en regels. Wie heeft die bedacht, wie legt ze op, en voor degene waarvoor ze worden uitgevoerd: is die persoon zelf zo en past die de regels ook op zichzelf toe? In de tekst komt in de eerste bladzijden ook naar voren hoe verschillend kinderen gewoon kunnen zijn zonder oordeel te geven naar gedrag. Zie erbij de geweldige illustratie in de kring: ergens een been omhoog, voetjes van de vloer, modderschoenen, ergens een hand maar geen lijfje. En vergelijk die dan later met de plaat tijdens Klaartjes spreekbeurt.

Als je de tekst voorleest of samen leest kun je er diverse woorden eruit nemen; waarom er bijv. staat ‘zo is hij gewoon’, waarom Voormalige en Koningin met een hoofdletter wordt geschreven of dat er over ‘ons’ wordt gesproken. Moeilijkere woorden worden uitgelegd in de tekst, zie bijv. de limousine. Niet alleen zie je de buitenkant, je leest ook over de binnenkant. Je komt het woord invallen tegen waardoor een opdracht kan zijn om woorden met meerdere betekenissen op te noemen, maar hetzelfde geld bij de uitdrukking ‘rood als een tomaat’. In het begin van het verhaal is er een doordenkertje waarom Klaartje Peentje een goede naam vindt voor Hassans huisdier.

Het gehele boek is ruim voorzien van de geweldige collage-illustraties en tekeningen van Barbara de Wolf. Na het heerlijke omslag zie je een geweldig schutblad met zonnebloemen! Hier word je spontaan vrolijk van en daarna kom je zo’n zalige droedelbloem tegen op het titelblad. De postduif komt met de koninklijke post aanvliegen bij de inhoud en bij het eerste hoofdstuk zien we Klaartje terug. Ze houdt zoveel van zonnebloemen dat haar hoepel dit motief ook heeft.
Het hoofstuk ‘Post’ begint met ‘Twee weken later is er post. / Van de Minister van Kunst en Vliegwerk.‘ De naam van het ministerie alleen al, maar dan de plaat erbij die je in een soort sprookjessferen brengt en een enorme duif die de kunstwedstrijdbrief komt bezorgen.
Een andere leuke plaat die je kunt opmerken is het chaotische bureau van de juf, de juf die zo van netjes en geordend houdt. Niet geordend bureau is overigens begrijpelijk, maar is ook iets ten aanzien van het begrip netjes overbrengen.
Door het boek heen ze je terugkerende details zoals het hondje of de vaas in allerlei ‘houdingen’. De limo doet je denken aan de bus uit ‘Een olifant in de bus‘ met tekst van Marjet Huiberts, ook met geweldige collages. Vaak zie je eenzelfde schutblad terug aan het eind in een boek, nu niet, je krijgt het vermoeden dat Klaartje zoveel zelfvertrouwen heeft gekregen van de V.K. dat ze een nieuwe favoriete afbeelding heeft. Fantastisch.

De juf zal expres stereotiep neergezet zijn, mogelijk om een spiegel voor te houden dat ieder kind anders is in het uitvoeren van tekenopdrachten of kunst/handvaardigheid in het algemeen. En hoe belangrijk is het om juist op creatief vlak jezelf te kunnen zijn, je emoties daardoor kan verwerken en je kunt uitdrukken. Hoezo kan iets niet paars zijn en is het geen zonnebloem als jij die tekent zo jij die ziet? En hoe leg je uit: ‘Jullie mogen zelf kiezen wat je tekent. / Als het maar netjes is. / Zo netjes dat je meteen kunt zien wat het voorstelt.‘ Zelf kiezen en toch een bepaling? Dus binnen de lijntjes wat Klaartje zo ze zelf zegt niet kan: ‘Ze is alleen goed in vlekken en vegen.’
Daarnaast kun je het over bijnamen hebben die je krijgt toebedeeld omdat men vindt dat jij zo bent. Het verschil tussen pietje-precies en Klaartje Klieder, maar zou dit meisje simpelweg nog moeten groeien in bepaalde vaardigheden en of op andere vlakken al een spurt hebben gemaakt? Iets met tijd en kansen in de ontwikkeling.